Politiek

Rechter in Zuid-Afrika: ‘Helaas wordt oorlogsmisdadiger Guus Kouwenhoven niet aan Nederland uitgeleverd’

Fred van der Kraaij. Op vrijdag 21 februari j.l. viel dan toch eindelijk het besluit van de rechter in Kaapstad, Zuid-Afrika, waar zo lang naar is uitgekeken. Het Nederlandse verzoek tot uitlevering van de veroordeelde oorlogsmisdadiger Guus Kouwenhoven, die op 15 februari zijn 78e verjaardag vierde in zijn luxueuze villa in een van de duurste wijken van Kaapstad, wordt niet gehonoreerd.

De rechter, Ingrid Arntsen, zei dat zij ‘tot haar grote spijt’ had moeten besluiten dat Guus Kouwenhoven, tot 19 jaar cel veroordeeld door het Gerechtshof in Den Bosch wegens illegale wapenhandel in Liberia en oorlogsmisdaden in Liberia en Guinee, niet kan worden uitgeleverd omdat het uitleveringsverdrag dit niet mogelijk maakt. De gepleegde misdaden waarvoor Kouwenhoven is veroordeeld zijn immers niet begaan in het land dat uitlevering vraagt, te weten Nederland, maar in Liberia en Guinee, zo lichtte zij toe. De justitiële autoriteiten in Zuid-Afrika lieten na deze gerechtelijke uitspraak weten zich te beraden op stappen om in beroep te gaan. Ten tijde van het schrijven van dit artikel was hierover nog geen nieuws te melden.

Met de beslissing van rechter Arntsen komt een (voorlopig?) einde aan een lange gerechtelijke weg die 15 jaar geleden (!) begon met de arrestatie van Guus Kouwenhoven op een Rotterdams station. Hij werd beschuldigd van overtreding van een door de VN ingesteld wapenembargo tegen Liberia tijdens de burgeroorlog in dit land, waardoor hij medeverantwoordelijk werd voor oorlogsmisdaden in de West-Afrikaanse landen Liberia en het buurland Guinee. Zijn toenmalige zakenpartner en medeplichtige, de Liberiaanse krijgsheer die later opklom tot president van het land, Charles Taylor, zit momenteel een gevangenisstraf van 50 jaar uit in een zwaarbeveiligde gevangenis in Engeland, wegens misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden begaan in Sierra Leone. Uiteindelijk veroordeelde het Gerechtshof in Den Bosch Guus Kouwenhoven in april 2017, een uitspraak die in december 2018 werd bevestigd door de Hoge Raad. Inmiddels was Kouwenhoven naar Zuid-Afrika gevlucht. Hier werd hij in december 2017 gearresteerd, maar hij wist met behulp van zijn met dubieuze praktijken en criminele activiteiten vergaarde fortuin uit een Zuid-Afrikaanse cel te blijven. Kouwenhoven stond ooit in de Quote 500, de lijst van de 500 rijkste Nederlanders. In Nederland werd Guus Kouwenhoven verdedigd door topadvocate Inez Weski (die ook topcrimineel Ridouan Taghi verdedigt). In Kaapstad, Zuid-Afrika, huurde Kouwenhoven ook de beste en duurste advocaten van het land in, Anton Katz en Gary Eisenberg. Uiteindelijk is het hen dan gelukt hun cliënt uit een Nederlandse gevangenis te houden.

Ik heb in het verleden vaker over de zaak Kouwenhoven op deze site geschreven. Om onnodige herhaling te vermijden verwijs ik de geïnteresseerde lezer graag naar deze artikelen (zie onderaan dit artikel of tik ‘Kouwenhoven’ in bij de zoekfunctie).

De hele gang van zaken rond de zaak Kouwenhoven roept bij mij vragen op over de rol van advocaten en daar wil ik het graag in het volgende, tweede deel van dit artikel over hebben.

De rol van Kouwenhoven’s advocaten
Allereerst wil ik benadrukken dat ik te allen tijde een onafhankelijk rechtssysteem zal verdedigen, een rechtssysteem dat onder meer wordt gekenmerkt door onpartijdige en objectieve rechters, door het recht van verdachten (aangeklaagden) op een advocaat, en door de premisse dat een verdachte onschuldig is totdat hij of zij schuldig is bevonden door een onafhankelijke rechter in een openbaar, transparant proces. Met dit in het achterhoofd wil ik graag het volgende stellen.

Het is in onze rechtsstaat (terecht) algemeen aanvaard dat een verdachte recht heeft op een advocaat die hem of haar verdedigt en de aanklacht of de bewijzen aanvecht, of procedurele wegen bewandelt om de belangen van zijn of haar cliënt te behartigen en de verdachte uit de gevangenis te houden. Dit is niet alleen de taak van een advocaat, maar ook zijn / haar plicht. Dit is een groot goed in onze rechtsstaat. Wat we echter in de praktijk zien is dat een advocaat – soms langzaam-maar-zeker – de vertegenwoordiger wordt van de belangen van zijn cliënt in de ruimste zin. Sterker nog: de advocaat wordt dan de belangenbehartiger van een veroordeelde misdadiger, topcrimineel of oorlogsmisdadiger, en probeert de veroordeelde uit de cel te houden, ook als na een eerlijke rechtsgang hij of zij schuldig is bevonden en veroordeeld. Hier komt bij dat de betalingen van vermogende criminelen aan advocaten in de praktijk vaak een flinterdunne grens met het witwassen van crimineel of ‘zwart geld’ opleveren. Hierover loopt al jaren een discussie. De Nederlandse Orde van Advocaten kent sinds 1995 eigen ‘richtlijnen’ ter voorkoming van betrokkenheid van een advocaat bij criminele handelingen. Immers, het witwassen van crimineel of zwart geld is illegaal.

Ik werp graag de vraag, ter discussie, op tafel of deze praktijken – betalingen aan topadvocaten van topcriminelen om hen uit de gevangenis te houden na een veroordeling – de bedoeling is geweest van ons rechtssysteem. Wordt het niet eens tijd om de uitwassen te bestrijden en/of uit te bannen? In het geval van Guus Kouwenhoven heeft de Nederlandse justitie er indertijd voor gekozen om hem niet via de ‘Pluk-ze’ wetgeving kaal te plukken. We kunnen over de juistheid van deze beslissing denken wat we willen, maar dit is wat we noemen ‘een gepasseerd station’. Overigens zou een poging om Kouwenhoven zijn vermogen te ontnemen, gedoemd geweest zijn te mislukken, want hij zal ongetwijfeld zijn geld buiten bereik van de Nederlandse justitie ergens in het buitenland geparkeerd hebben. Het is dit geld dat hem in staat stelt de duurste advocaten in te huren om hem uit de gevangenis te houden en de uitvoering van een in alle juistheid tot stand gekomen gerechtelijke uitspraak te verhinderen.
De slachtoffers van de burgeroorlog in Liberia hebben het nakijken. In Liberia regeert de wetteloosheid, voormalige krijgsheren en andere betrokkenen bij oorlogsmisdaden lopen er vrij rond. Zuid-Afrika blijkt nu ook een vrijhaven te vormen voor de veroordeelde oorlogsmisdadiger Guus Kouwenhoven. Een Zuid-Afrikaanse mensenrechtenorganisatie pleitte er vorig jaar voor om Kouwenhoven’s verblijfsvisum in te trekken. Dit zou een stap in de goede richting kunnen betekenen, maar bestaat er in Zuid-Afrika de politieke wil om Kouwenhoven het land uit te zetten? Zuid-Afrika is een jonge democratie, waarin het juiste evenwicht tussen een onafhankelijke rechtspraak en straffeloosheid nog niet is gevonden.

A.s. woensdag 4 maart zendt de VPRO een documentaire over Guus Kouwenhoven uit, ‘Mr. Gus, handelaar in oorlog’, een documentaire van Bram Vermeulen (om 22:20 uur op NPO2). Bram Vermeulen woont in Kaapstad en sprak er met Kouwenhoven. Hij reisde ook naar Liberia om de criminele wereld van Guus Kouwenhoven te reconstrueren.

Reacties

Geef een reactie