Samenleving

Welke banden bestaan er tussen de Congolese groep ADF en Islamitische Staat?

Stig Jarle Hansen – IPS. De recente aanslagen die door IS werden opgeëist in Noord-Kivu doen de aandacht opnieuw toenemen voor de rol van de ‘Allied Democratic Forces’ in de regio. Die heeft haar wortels onder meer in het regime-Mobutu, schrijft Stig Jarle Hansen, hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Milieu- en Biowetenschappelijke Universiteit van Noorwegen.

In april eiste de Islamtische Staat de verantwoordelijkheid op voor een aanval op een legerbasis in de woelige Beni-regio. Die ligt in Noord-Kivu, in het oosten van Congo, dichtbij de grens met Oeganda. Volgens IS was de aanval, samen met vier andere aanslagen, het werk van de 'Central African Province of the Islamic State'.

De aanvallen zijn opnieuw een teken dat de uitlopers van IS buiten het Midden-Oosten belangrijker worden. Sommige van die uitlopers worden ook getoond of vermeld in de laatste video van IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi.

De links tussen groepen in Noord-Kivu en IS zijn niet nieuw. Begin 2017 dook al een amateuristisch gemaakt filmpje op waarin een kleine groep strijders te zien waren die trouw zweerden aan IS. De regio zag de voorbije twee decennia vrijwel onafgebroken geweld.

In 2018 arresteerde Kenia twee personen die geld zouden hebben geronseld voor verschillende IS-gerelateerde organisaties in Syrië, Libië en Congo. In het geval van Congo ging het om de 'Allied Democratic Forces' (ADF) in Noord-Kivu. De zaak moet nog berecht worden, maar de groep wordt in nog meer zaken in verband gebracht met IS.

De meest recente link is de ontdekking van een boek van IS op het lichaam van een ADF-strijder in februari vorig jaar. Het boek is makkelijk te downloaden van het internet, dus het is moeilijk vast te stellen of die download er kwam op instructie van IS of niet.

Maar alle tekenen wijzen er op dat er verbanden zijn, ideologisch of organisatorisch, maar die links zijn complex en gefragmenteerd.

De Allied Democratic Forces
De Allied Democratic Forces zijn het gevolg van een Congolese en Soedanese poging om het regime van Yoweri Museveni in Oeganda te destabiliseren in de jaren 1990. Opgericht in Congo in 1995 bestond het uit twee duidelijk afzonderlijke elementen met een relatief sterke ideologische inslag en afzonderlijke geschiedenis.

De eerste groep die toetrad tot wat de Allied Democratic Force zou worden was het 'National Army for The Liberation of Uganda'. Het was een van de vele groepen die gevormd waren onder de voornamelijk christelijke Bakonjo- en Baambabevolking van Rwenzururu in hun strijd voor meer autonomie en onafhankelijkheid van Oeganda.

De tweede component was de 'Islamic Salafi Foundation', een organisatie met wortels in de protesten tegen de pogingen van Oeganda om de islam te controleren.

In Congo werden de twee ideologisch verschillende organisaties samengesmolten tot een nieuwe organisatie, door de regimes van Mobutu Sese Seko in Congo en Omar al-Bashir in Soedan. De twee mannen zagen het als een handig instrument tegen Oeganda, om de invloed van Museveni binnen de perken te houden.

Ik beschrijf de ontwikkeling van de organisatie in mijn boek African Jihadism, Rift, Sahel and Horn, en wijs er op dat de nieuwe organisatie snel wortel schoot in Congo. Dat gebeurde op twee manieren. Ten eerste dankzij actieve pogingen van Mobutu om ze te integreren in het lokale bestuur van zijn regime. En ten tweede dankzij netwerken van de Bakonjo- en Baambabevolking.

Mobutu moedigde de Allied Democratic Forces ook aan om te investeren in lokale bedrijven en partnerschappen op te zetten. Sommige van die links zijn nog steeds actief. De oude zakenpartners worden vaak nog gezien als lid van de ADF en doen zo de organisatie groter lijken dan ze eigenlijk is.

De gouden tijd van de ADF eindigde toen Mobutu van de macht verdreven werd in 1997. De organisatie moest noodgedwongen verhuizen naar de Rwenzori-gebergte op de grens tussen Oeganda en Congo om een offensief vanuit Oeganda of Congo te vermijden.

Radicalisering
In de jaren daarop evolueerden de ADF steeds nadrukkelijk naar een Islamistische organisatie. Daarbij speelden verschillende factoren een rol. Ten eerste verzwakte de Oegandese vrijheidscomponent langzaam omdat strijders en officieren de organisatie verlieten. Zeven toplui gaven zich over onder een VN-ontwapeningsprogramma.

Ten tweede leek de organisatie steeds vaker fondsen te werven via religieuze netwerken in Congo en Oeganda. Religieuze retoriek werd belangrijker en indoctrinatie werd een cruciale component in de trainingskampen.

Maar in vergelijking met andere Afrikaanse jihadistische organisaties zoals Boko Haram of al-Shabaab miste de groep een ideologische focus, religieuze ontwikkeling en een brede verspreiding.

Recente ontwikkelingen
Begin vorig jaar kregen de Allied Democratic Forces het zwaar te verduren na een offensief door de Congolese overheid. Veel lokale respondenten voorspelden het nakende einde van de organisatie.

Er doken geruchten op dat de strijders 'te huur' zouden zijn in lokale conflicten, en bevelhebbers in de lagere echelons kwamen soms tegenover elkaar te staan in de complexe conflicten in Kivu. Er doken ook geregeld geruchten op over spanningen binnen de organisatie.

Maar eind 2018 viel de groep opnieuw dorpen aan in Kivu, en de Mozambikaanse media vermeldden zelfs mogelijke uitlopers van de organisatie in Mozambique.

De groep werd ook door Oegandese veiligheidsdiensten beschuldigd van de moord op moslimgeleerden in de Oegandese hoofdstad Kampala.

Het is moeilijk te bepalen of het geweld in de regio het werk is van de Allied Democratic Forces of andere milities. Ook de grenzen van de organisatie zijn moeilijk te bepalen. En het is al even moeilijk te zeggen of de nieuwe afdeling van IS in Congo een afsplitsing is van de ADF.

Wel duidelijk is dat de groep cruciale ervaring heeft met overleving onder moeilijke omstandigheden en druk, en dat de organisatie kan profiteren van regionale conflicten en lokale spanningen.

Bron: The Conversation

Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *