Aart en Afrika

Politisering van de godsdienst in Mali

20160112Aart van der Heide. Iedereen die Mali heeft bezocht of er heeft gewerkt weet dat het een overwegend Islamitisch land is. Naast de islam is er een kleine minderheid van christenen, katholieken en protestanten. Veel Malinezen zijn er trots op dat hun republiek geen staatsgodsdienst heeft zoals in Saudi Arabie, Iran, Israel enz. Moslims gaan met Pasen en Kerstmis op bezoek bij hun christelijke familieleden en vrienden. Christenen vieren met hun Moslimvrienden en verwanten de islamitische feestdagen. Het land is een goed voorbeeld van godsdiensttolerantie. Maar de tijden veranderen helaas.

Ons westerse beeld
De film Timbuktu van de Frans –Mauretaan Sissako heeft in Europa zeer goede recensies gekregen. Het laat zien hoe het leven was in Tombouctou onder het bewind van Jihadisten die de shariawetgeving hadden ingevoerd. Muziek-luisteren, roken, alcohol drinken, vrouwen met onbedekte hoofden waren allen taboe. De film laat duidelijk zien hoe het westen tegen de shariawetgeving aankijkt. De film is ook volledig gefinancierd met geld uit Frankrijk. Hoe zou een vergelijkbare film eruit zien over het leven in Tombouctou voordat de islamieten hun manier van leven als wet hanteerden? We zouden dan ongeveer hetzelfde leven zien maar dan wel met alcohol, sigaretten, muziek en een aantal vrouwen zonder hoofddoek of in westerse kleding. Wij westerlingen zouden dit leven dan heel normaal vinden. Wij zouden zeker opmerken dat de financiering uit de golfstaten of Saudi Arabie komt en dat dit propaganda is. Anderen zouden ons zeggen: de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet.
Zelf kom ik uit een christelijk milieu van de noordwest Veluwe waar mijn grootsouders op de CHU stemden. Ik ging als kind naar de school-met-den-Bijbel en daarna naar het christelijk lyceum in Zwolle. Ik maakte later kennis met een maatschappijleer die directe banden had met de PPR en het CDA. Ook maakte ik kennis met de universele verklaring van de rechten van de mens die werden opgesteld in- en door een voornamelijk christelijk-liberale cultuur. We noemen dat nu ‘universeel’. Mijn wereldbeeld is gebaseerd op de christelijk-joodse traditie waaruit o.a. de Verlichting is voortgekomen. De verlichting heeft mij ook geleerd dat de’trias-politica’, geformuleerd door de Franse filosoof Montesquieu, en de daaruit ontstane meerpartijendemocratie de hoogste vorm van beschaving is. De rechtsstaat en de vrijheid van meningsuiting zijn voor ons westerlingen heilig. Beïnvloeding van multinationals, financiële grootmachten en ook de monarchie doen wij af als het beste wat we kunnen hebben. Onlangs las ik het interessante boek van Reggie Baay ‘Daar werd iets gruwelijks verricht: Slavernij in Nederlands-Indie onder de VOC. Eén van onze laatste premiers wilde ons nog een VOC-mentaliteit aansmeren. Zijn haarkleur maakt het mogelijk dat hij afstamt van de Spanjaarden die ons land o.a. hebben gekoloniseerd.

Verspreiding politieke Islam
In Mali zie je op dit moment een sluimerende uitbreiding van de Islam. Deze godsdienst verbreidt zich snel en maakt o.a. gebruik van de grote armoede die er heerst onder de grote ongeletterde groepen. Zij krijgen geld uit de Golfstaten en uit Saudi Arabie. Via lokale predikers en rijke Malinezen wordt dit geld besteed aan de verlichting van de grote armoede. Eigenlijk doen ze hetzelfde als onze zendelingen en missionarissen ooit gedaan hebben tijdens de kolonisatie van het Afrikaanse continent. De rijke politieke, intellectuele en commerciële elite heeft zich vooral gericht op het westen, waar zij hun centen vandaan hebben of verdienen. De door het westen gegeven ontwikkelingshulp heeft niet kunnen voorkomen dat vele duizenden mensen nog steeds in armoede leven, terwijl ze wel zien dat een politieke elite hiervan heeft geprofiteerd. Een grote commerciële groep richt zich nu voornamelijk op China en de Arabische landen. China exporteert geen ideologie maar wil alleen handel drijven en grondstoffen winnen. Vanuit hun gezichtspunt hebben ze gelijk en bovendien zeggen Afrikanen dat de Chinese overheid de soevereiniteit van de Afrikaanse landen respecteert. Het westen heeft zichzelf in de rol van koopman en dominee gedrongen.

Islam versus het westen
De Islam wint terrein in Mali. ‘Operation Barkhane’, de Franse militaire aanwezigheid in Noord Mali, lukt het niet de Jihadisten te verdrijven. De strijdende Toeareg-groepen zijn via allerlei onderhandelingen weer in het gelid gekregen ondanks hun korte alliantie met de Jihadisten. Deze alliantie was een gelegenheidpact want de Toearegs zijn nooit fanatieke moslims geweest. Toch wordt vaak de vraag gesteld waarom de Islam zich weet uit te breiden ten koste van het westerse denken? Het antwoord is eenvoudig. De Westerse ideologie heeft nooit de armoede kunnen bestrijden. Het westen heeft nooit de geweldige bevolkingsexplosie kunnen aanpakken die o.a. ontstaan is door verbeterde gezondheidszorg en verbeterde landbouwproductie. De voetafdruk van het westen in Afrika is heel groot o.a. ook dankzij het koloniale verleden. Wij in het westen praten daar niet meer over, maar de Afrikaan realiseert zich dat nog heel goed.
De Islam is vooral een ‘gedragsgodsdienst’ waarbij je een aantal principes of levenswijzen hebt te volgen. Voldoe je hieraan dan ben je een goede moslim. Het christelijke denken, en vooral haar moderne vormen, is ook een leefwijze maar geeft ook de vrijheid om allerlei vragen te stellen. Dit is geheel in overeenkomst met het Verlichtingsdenken. Echter, wij staan daar nooit bij stil.
In de traditionele samenleving in Mali heerste een sterke hiërarchie waarbij overleg en inspraak wel degelijk was ingebouwd. Het dorpshoofd – altijd een man – had geen dorpsparlement, maar overlegde wel met alle groepen in het dorp om op grond van hun antwoorden een beslissing te nemen, altijd samen met zijn dorpsraad. Een prachtige vorm van democratie. David van Reybroeck heeft deze vorm o.a. ook voorgesteld om de Nederlandse parlementaire democratie weer dichter bij het volk te krijgen. De islam is een godsdienst die heel dicht aansluit bij deze traditionele gemeenschapsorganisatie in Mali in tegenstelling tot onze individualistische westerse samenleving. De door het westen ‘opgelegde parlementaire democratie’ sluit daarom weinig aan bij de traditionele bestuursvormen in de Malinese samenleving. Het gedrag van de Malinese politici is ook te begrijpen vanuit deze achtergrond. Malinese politieke partijen hebben helaas geen programma maar alleen een gezicht.
De Arabische geldstromen richten zich op de armen in de grote stedelijke en buitenwijken van de grote steden. Westerse geldstromen die aan democratisering werken via allerlei organisaties zoals NDI en DEMESO zullen daarom nooit zoveel impact kunnen hebben als de Arabische geldstroom die direct armen helpt en hen te eten geeft, scholen voor hun kinderen organiseert en het geloof overbrengt. In een vorig artikel heb ik geschreven wat de profeet op zijn sterfbed heeft gezegd .

Veranderend Bamako
In Bamako kun je merken hoe deze islamisering plaats vindt. Sterk voorbeeld hiervan is dat Dicko, één van de invloedrijkste imams, openlijk had gezegd dat hij de terroristen die 21 slachtoffers in Hotel Radison hadden gemaakt wel begrijpt omdat in dit hotel voorbeelden van westerse perversiteit heersten. De procureur-generaal van de Republiek distantieerde zich hiervan door te zeggen: ‘Eerst de republiek en daarna de Godsdienst’. De imams waren verbolgen en klaagden hierover bij de president van de republiek die prompt de procureur ontsloeg. Ik moet wel vermelden dat de procureur een religieuze protestant was en daarbij ook een Dogon , die in Mali staan voor eerlijkheid volgens onze normen. Daarna schreef één van deze imams dat zij als ze morgen willen via het algemeen stemrecht een president in het zadel kunnen helpen die een Islamitische Republiek Mali zal stichten, gebruik makend van de democratische principes die onder druk van het westen zijn ingevoerd. De huidige president IBK werd door dit besluit door grote groepen bekritiseerd. Van hem werd immers verwacht dat hij boven deze zaken zou staan. Het is algemeen bekend dat hij tot president verkozen is dankzij de steun en sympathie van deze imams. Veel Malinezen zeggen nu dat men van hem een ‘rechte rug’ zouden verwachten maar nee…. IBK is drukker met buitenlandse bezoeken aan de zijde der groter der aarde. Zijn eigen bevolking verwijt hem weinig voor zijn land te doen. Zijn bewind staat zwaar onder druk en wordt alom bekritiseerd mede vanwege de forse kritiek op zijn eigen familie – o.a. zijn zoon Karim – die welig mee-eten uit de ruif. De roep om een sterke man of vrouw die de onafhankelijkheid van de republiek ook tegenover de godsdienst garandeert wordt alom gehoord. Ik zelf vrees dat het al te laat is.
De eerste verhalen van Christenen maken ons duidelijk dat de eerst zo tolerante samenleving nu aan het verharden is. Christenen worden steeds vaker openlijk op het werk gediscrimineerd of buiten gesloten. De te verdelen koek wordt niet groter terwijl deze onder steeds meer armen verdeeld moet worden.

Begin gebruik van de godsdienst als politiek middel
Godsdienst is dus ook in Mali gepolitiseerd. Nederlandse troepen zitten in Noord Mali om als ‘ogen en oren’ van de VN strijdmacht te dienen. De Toearegs zijn intussen weer tot rust gebracht. Barkhane, de Franse legermacht, lukt het niet de Jihadisten te verdrijven. In Zuid Mali rukt de Islamisering op. De Nederlandse bevelhebber der strijdkrachten zei vanmorgen in een interview op NPO1 dat zij zeer succesvol bezig zijn in Mali. Natuurlijk wordt hij geacht dat te zeggen vanuit zijn functie. Maar is dat wel terecht? Ook ik leef liever als kind van de Verlichting in ons liberale Nederland, maar ben me ook bewust dat zij – de islamieten – ook recht hebben op hun manier van denken.

Meer artikelen over

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *