Focus op Liberia en Mali

Onrust in Liberia – een voorbode voor meer?

20160218Fred van der Kraaij. In Liberia is het weer onrustig, na de mysterieuze dood van een klokkenluider die eerst met de regering van President Ellen Johnson Sirleaf samenwerkte en vervolgens een van haar belangrijkste critici werd. Ruim twee weken geleden werd klokkenluider Harry Greaves, vlakbij de waterlijn, dood op het strand in de hoofdstad Monrovia aangetroffen.

Volgens het autopsie-rapport was hij verdronken, maar het rapport zegt niets over hoe hij te water is geraakt of wat er vóór zijn dood is gebeurd. Harry Greaves was een geestverwant en medestander van Ellen Johnson Sirleaf van het eerste uur, maar vorig jaar leverde hij ernstige kritiek op het financiële beheer – lees: corruptie – van de nationale staatsoliemaatschappij, die ooit werd geleid door Robert Sirleaf, een zoon van President Sirleaf. Vele miljoenen zouden er op onverklaarbare wijze verdwenen zijn.
Bijna exact een jaar geleden werd niet ver van de plaats waar Harry Greaves eind januari werd gevonden het lijk gevonden van Michael Allison, die tot zijn dood als consultant werkte voor dezelfde staatsoliemaatschappij en betrokken zou zijn geweest bij ‘onduidelijke betalingen’. Zijn verklaringen betrokken de voorzitter van het ‘House of Representatives’ (te vergelijken met onze Tweede Kamer) bij deze betalingen, die als doel hadden snel vergunningen aan buitenlandse investeerders door het parlement te jagen. Twee klokkenluiders die hun publieke uitspraken niet overleefden, in beide gevallen was de nationale staatsoliemaatschappij ergens in het spel. Was dit toeval? Waren dit ongelukken of was er meer aan de hand? President Ellen Johnson Sirleaf haastte zich om een gedegen onderzoek te gelasten. Het wachten is nu op de resultaten. In Liberia draait de geruchtenmachine altijd op volle toeren, maar ze maakt nu overuren.

Wat géén gerucht is, maar een bittere realiteit, is de beslissing van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties om de VN-vredesmissie in het land in 2016 aanzienlijk in omvang te verminderen. UNMIL bewaakt sinds het vertrek van de criminele warlord-president Charles Taylor in 2003 de vrede in het land. Op het hoogtepunt waren er 15.000 VN-militairen in Liberia. Per eind juni dit jaar – al over enkele maanden – zullen dat er niet meer zijn dan 1.240. Veel Liberianen vrezen de dag dat UNMIL definitief uit Liberia zal vertrekken, misschien zelfs al in 2017. Zij hebben onvoldoende vertrouwen in het nationale leger, politie en andere veiligheidsorganen om dan de veiligheid in het land te garanderen. Tussen haakjes, het hoofd van de nationale veiligheidsdienst is Fumba Sirleaf, de aangenomen zoon van de president.
Volgend jaar belooft om nog een andere reden een spannend jaar te worden. Eind 2017 zullen er algemene en presidentiële verkieizingen worden gehouden die tot de installatie van een nieuwe president moeten leiden, in januari 2018. President Ellen Johnson Sirleaf werd in 2006 Afrika’s eerste democratisch gekozen vrouwelijke president, tot grote vreugde van velen, zowel in als buiten Liberia. Na twee regeringstermijnen (2006-2012; 2012-2018) zit haar constitutionele mandaat erop en zij is niet van plan om er een derde termijn aan te plakken – in tegenstelling tot een aantal andere Afrikaanse presidenten, ‘plucheplakkers’. Inmiddels zijn er 20 partijen en potentiële kandidaten die haar willen opvolgen. Dit aantal is veel voor een klein land als Liberia, dat nauwelijks meer dan vier miljoen inwoners heeft.

De presidentskandidaten buitelen nu al over elkaar heen. Het is niet zinvol hier nu een lijstje van presidentskandidaten te presenteren. Het is ook in dit stadium moeilijk te zeggen wie de meeste kansen maakt. Is het de voormalige medewerker van Charles Taylor, de schatrijke zakenman Benoni Urey? Of is het de Voorzitter van het ‘House of Representatives’, Alex Tyler, die slechts een paar duizend dollar bezat voordat hij parlementsvoorzitter werd en nu miljonair is? Of is het George Weah, drie keer gekozen tot Afrikaanse Voetballer van het Jaar, en ook gekroond, in 1995, tot Europese Speler van het Jaar en FIFA Wereldspeler van het Jaar. Hij deed al twee keer eerder mee met de presidentsverkiezingen en verloor beide keren van Ellen Johnson Sirleaf. Misschien maakt de huidige Vice-President van Liberia, Joseph Boakai, goede kansen op het presidentiële paleis in 2018. Maar de politieke partij van Sirleaf en Boakai loopt momenteel leeg, hun partijgenoten hebben er geen vertrouwen in dat de partij aan de macht blijft en dus de baantjes blijft verdelen.

Het gaat trouwens helemaal niet goed met het land en met name de economie. De Ebola epidemie heeft de publieke gezondheidssector van het land of wat daarvoor doorging, nagenoeg met de grond gelijk gemaakt. President Sirleaf heeft in haar eerste regeringstermijn een giga-schuldkwijtschelding van meer dan $ 4,5 miljard voor elkaar gekregen, wat het aantrekkelijk maakte voor tal van grote en kleine buitenlandse investeerders om naar Liberia te komen, aangetrokken als zij waren door het landbouwpotentieel en de minerale rijkdom van dit West-Afrikaanse land. In snel tempo werden veel contracten afgesloten in de landbouwsector (rubber, palmolie) en de mijnbouw (ijzererts, goud, diamanten), alsook voor de exploitatie van de tropische bossen. Maar de gok op grote inkomsten voor de regering en creatie van werkgelegenheid bleek verkeerd. De wereldeconomie zit tegen. De wereldmarktprijzen voor met name rubber en ijzererts zijn zo laag dat sommige investeerders er al de brui aan hebben gegeven. Anderen schorten hun investeringsplannen op of passen deze aan, en ontslaan werknemers. Het gevolg voor de Liberiaanse overheid is dat de begroting van dit jaar al met 10% is teruggeschroefd naar minder dan $ 600 miljoen. De overheidsschuld neemt toe en bedraagt inmiddels bijna $ 1 miljard. In de Centrale Bank van Liberia (CBL) beschikt de Liberiaanse Staat over zo’n $ 550 miljoen. Gelukkig is de Centrale Bank in goede handen. Deze week werd Charles Sirleaf, een van de vier zonen van president Sirleaf, benoemd tot Acting Governor van de CBL, na het vertrek van de hoogste baas van de centrale bank, die naar alle verwachting binnenkort zijn presidentiële ambities kenbaar zal maken.

Vallen de economische prestaties van de afgelopen tien jaar tegen, een van de grootste verwijten die President Sirleaf in haar land te horen krijgt is dat zij niets heeft gedaan aan de nationale verzoening, die hard nodig is na twee verwoestende burgeroorlogen met naar schatting 200.000 doden en tal van andere slachtoffers. Het eindrapport van de Waarheids- en Verzoeningscommissie belandde na 2009 in een diepe la. De warlords en andere schuldigen aan oorlogsmisdaden, mensenrechtenschendingen en andere wandaden lopen dan ook nog steeds vrij rond in het land. Een van de meest notoire is de vroegere krijgsheer Prince Johnson, thans gekozen lid van de Senaat. Hij was degene die de toenmalige Liberiaanse president Samuel Doe voor het oog van een draaiende camera liet doodmartelen. Voor de Waarheids- en Verzoeningscommissie verklaarde hij onder ede betrokken geweest te zijn bij de moord op de toenmalige president van Burkina Faso, Thomas Sankara.

Het is in dit klimaat van gebrek aan nationale verzoening, van slechte economische vooruitzichten, van onzekerheid over de binnenlandse veiligheidsituatie, van onbestrafte corruptie en van het toenemende moddergooien en politieke getwist van presidentskandidaten, dat de bevolking van Liberia zich zorgen maakt over de onopgehelderde omstandigheden rond de dood van twee klokkenluiders. ‘We zijn allemaal bang’ is te horen in de straten van Monrovia. Harry Greaves wist in elk geval veel, misschien wel teveel. Hetzelfde geldt voor Michael Allison. Glijdt Liberia af naar een land met Camorra-achtige trekjes, waar teveel praten gevaarlijk is? Het is wellicht prematuur om te speculeren over de preciese omstandigheden rond de dood van Greaves en Allison, maar zeker is in elk geval dat de gebeurtenissen en ontwikkelingen in Liberia in de komende 20 maanden bepalend zullen zijn voor de volgende 5 à 10 jaren van het land.

Fred van der Kraaij is de auteur van ‘Liberia: From The Love of Liberty to Paradise Lost’, dat vorig jaar is verschenen bij het Afrika Studie Centrum in Leiden. Het boek kan bij het ASC voor Euro 15,00 worden besteld, schrijf naar asc@ascleiden.nl , en is gratis online beschikbaar.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *