Aart en Afrika Foto en film

Nieuwjaar in Bamako

20140102Aart van der Heide. Vanmorgen waren de wegen in Bamako al overvol met auto’s en veel brommers. Ik moest naar de bank, dat duurde uren. Op de bank werd ik uiterst plezierig geholpen door Awa, de dochter van de beroemde Malinese zanger Habib Koite. Ik kreeg koffie en een nieuwjaarsgeschenk. Daarna bracht ik een bezoek aan mijn notaris en ook daar was het druk.

[foldergallery folder=”wp-content/gallery/20140102″ title=”Nieuwjaar in Bamako”]
Op de terugweg ging ik even langs in de beste boekwinkel van Bamako: Monsieur Bah in het Grand Hotel. Hij had nog enkele boeken voor me over de recente politieke ontwikkelingen in Mali sinds het begin van de democratie. Boeken zijn hier uiterst duur en daarom kopen Malinezen ze niet. Ze worden dus ook nauwelijks gelezen.

Het land waar iedereen nog voor elkaar zorgt
Ik was gisteren terug gekomen uit Segou en Dr. Barry bracht mij naar Bamako. Ik was verkouden en voelde een griep opkomen. Dr. Camara kwam mij bij terugkomst in het hotel even onderzoeken. Bloeddruk als een jonge vent en longen okay. Hij gaf mij een Chinees anti-griepmiddel en zei mij dat ik ervan zou slapen. Dat deed ik ook. Michel maakte me wakker en vroeg of ik vanavond bij hem thuis nieuwjaar wilde komen vieren. Daarna kwam Dr. Camara weer, en ook kwam Toure, de president van de Conseil National de la Societe Civile. Hij was ongerust toen hij hoorde dat ik ziek was en bedankte Dr. Camara met een mooi bedrag. Aart, zullen we dat samen delen, vroeg Camara? Nee, dat is voor jou. Ik heb mijn avondmaaltijd in het restaurant van Simone genomen en ging vroeg slapen, om het nieuwe jaar weer gezond te kunnen beginnen.

Booming Bamako
Bamako is booming. Iedereen viert feest. De rijken gaan naar de chique openluchtrestaurants, waar ze dineren met champagne. De gewone mensen komen samen met familie en vrienden en eten kip, sla en frites. De armen – ja die zijn er ook veel – feesten alleen maar als ze iets hebben. Om twaalf uur ’s nachts kun je beter niet in een auto of taxi gaan zitten, want dan sta je uren stil. De wegen zijn letterlijk verstopt. Velen gaven mij het advies lekker in mijn hotelkamer te blijven en te slapen als dat lukt. Tegenover mijn hotel is een discotheek: de Cotton Club, waar de muziek de hele nacht knalt en de rijke jongeren pas om 7 uur ’s morgens naar huis gaan. Ik zag ze vanmorgen met flessen whiskey en andere sterke drank in de vele mooie auto’s stappen. Bamako is een vrije stad.

2013 een bewogen jaar
Het jaar 2013 is voorbij. Er is ontzettend veel gebeurd in dit land. Het oprukken van de jihadisten, de spanning in januari, de snelle Franse inval, de presidents- en parlementsverkiezingen. En natuurlijk de MINUSMA, die als een staat in de staat zich ontwikkelt. Het laatste nieuws is dat de president zijn gevluchte voorganger Amadou Toumani Toure (ATT) wil vervolgen wegens hoogverraad. Als het waar is dan is dit het begin van fatsoenlijk bestuur.
IBK zit stevig in het zadel. De eerste wrijvingen met de Fransen worden merkbaar. Koenders moet zich nog waar maken want ook al is hij éénmaal minister in Nederland geweest, hij heeft helaas niet het politieke niveau dat president Ibrahim Boubacar Keita (IBK) heeft. Deze was al eerste minister onder president Alpha Oumar Konaré, waarmee hij nog steeds gebrouilleerd is. IBK stond toen al bekend als iemand die niet van half werk houdt. Alpha schijnt al twee maanden geleden het land verlaten te hebben en men weet niet waarom. Veel geruchten doen weer de ronde. Nadat bekend werd dat de nieuwe president de gevluchte president ATT voor hoogverraad wil laten vervolgen en een begin wordt gemaakt met de echte strijd tegen de onmetelijke corruptie, zal voor menig hoogwaardigheidsbekleder de grond te heet onder de voeten worden. En er is heel wat gestolen en achterover gedrukt in dit land, terwijl het westen ons probeerde te vertellen hoe goed het ging. Ik vroeg aan de president van de Conseil National de la Societé Civile vanmiddag of het huidige bewind ook de donoren, die hun ogen gesloten hebben, zal aanspreken. Zijn antwoord was duidelijk. ‘Aart, je kent IBK persoonlijk en hij zal dat zeker doen.’ Ik heb al eerder geschreven dat veel donoren de ellende pas bij de staatsgreep van Sanogo laten beginnen, ze zullen nu allen hun verhaal moeten aanpassen. Zelf ben ik bang dat ook de eerste gekozen president Alpha heel wat uit te leggen heeft, als de donor darling die hij was.
Dr. Camara vroeg mij of dat IBK zal lukken. Mijn tegenvraag was of hij hiermee niet veel vijanden zou maken. Camara zei: ‘ik denk meer vrienden dan vijanden’. Ja, maar de armen hebben geen stem, behalve dat ze de straat op kunnen gaan.

Recente parlementsverkiezingen
Er bestaan twijfels over de legitimiteit van de recente parlementsverkiezingen. In de eerste plaats wordt het opkomstpercentage van 37% betwijfeld en er zijn ook al aanwijzingen van fraude via de bestaande bestuursstructuren op regionaal en gemeentelijk niveau. Men weet intussen ook dat onafhankelijke verkiezingswaarnemers dit niet hebben kunnen controleren. Ook worden er meldingen gemaakt van gekozen deputeerden die niet kunnen lezen en schrijven in het Frans. Onafhankelijk journalistiek onderzoek zal dit moeten aantonen.

2014 het jaar van de waarheid
2014 zal dus het jaar van de waarheid worden. Kan IBK de MNLA gaan ontwapenen? Menigeen zegt dat deze Toeareg-beweging door Frankrijk wordt gesteund. IBK zei zelf al in een interview in Le Monde dat ‘La France nous oblige de parler avec ceux qui ont pris les armes contre nous’. IBK heeft een enorme hoeveelheid werk te doen. De gehele onderwijssector zal hij moeten hervormen, zodat de kwaliteit hersteld wordt. Het niveau is onder de facaden-democratie tot bijna nul gedaald. Ook de gehele gezondheidssector zal hervormd moeten worden. Dr. Barry vertelde mij in de auto dat de moraal van veel artsen vreselijk was gedaald en er alleen nog voor geld wordt gewerkt. Dan zal IBK ook het leger weer geheel opnieuw moeten opbouwen. Dat kan alleen maar door de orde en tucht te herstellen en goed materiaal . Hieraan zullen de vele Europese militaire adviseurs weinig kunnen bijdragen want, het leger is een Malinese zaak. Daarbij komt nog dat vele militaire adviseurs geen Frans spreken.

Frankrijk
Het grootste probleem zal worden de Franse militairen uit het noorden op een nette manier weg te krijgen. Het wordt steeds duidelijker dat de Franse regering deze missie heimelijk al ver voor hun inval hebben voorbereid. Lees het boek maar van de twee Figaro journalsiten dat de naam draagt: ‘Notre guerre secrète au Mali’. Zie ook het bijgevoegde kaartje hoe de grondstoffenrijkdom in het noorden al is verdeeld. Hier wordt intussen de vraag gesteld wat de twee vermoorde Franse journalisten in Kidal wisten. Er wordt gespeculeerd dat ze informatie hadden die het daglicht in Frankrijk niet kon verdragen. Waarom zijn na hun dood nooit de door hun verzamelde gegevens gepubliceerd? Frankrijk heeft dan wel Noord-Mali geschoond van jihadisten maar heeft de toegang van journalisten ook scherp onder controle. Dit zal ook een probleem worden voor Nederlandse journalisten, die de operaties van de Nederlandse bijdrage zullen gaan verslaan en ook onderzoeken. Mijn advies aan Koenders is dan ook om ervoor te zorgen zo snel mogelijk zijn klus te klaren en het gehele noorden van Mali over te laten aan het Malinese leger. Ik verwacht dat in Nederland hierover nog niet het laatste woord is gezegd, ondanks de pogingen van de Nederlandse ambassade in Bamako het geheel goed te praten (zie reactie van Mirjam Tjassing op het stuk van …..). Zij is een niet-westers geschoolde historica die op de ambassade politiek en pers doet. De eerste freelance journalisten uit Nederland hebben zich al aangekondigd om de voortgang te verslaan. Ze hebben mij om informatie gevraagd. De persvoorlichter op de ambassade weet weinig van het land en mag alleen maar officiële standpunten weergeven.

ATT
ATT zal dus aangeklaagd worden wegens hoogverraad. Hij wordt verweten de jihadisten toegelaten te hebben. Ook nepotisme en de cultuur van zelfverrijking door zijn clan namen onder zijn bewind een grote vlucht. Iedereen is het er nu wel over eens dat hij niet het niveau van een staatsman had. Ik heb al eerder geschreven hoe hij door de eerste gekozen president Alpha in het zadel is geholpen en hoe de overwinning van IBK in 2002 door ATT was gestolen. Ook ik hoop dat Alpha zich eens hiervoor moet verantwoorden.
De staatsgreep van kapitein Sanogo in maart 2012 tegen ATT wordt nu dus door de officiele beschuldigingen in een nieuw daglicht geplaatst. Hij heeft dus een uiterst corrupt bewind omver geworpen dat de militaire situatie in noord Mali niet heeft willen en kunnen controleren. Toch blijft Sanogo gevangen vanwege de moorden op de rode baretten, die onder zijn verantwoording zijn gepleegd. Dat vind ik terecht.
Om generaal te worden moet je een staatsgreep plegen. Dat werd me door een Malinees verteld. Het is waar dat de drie bekende coupplegers die Mali heeft gekend – Moussa Traore, ATT en Sanogo – allen daarna generaal zijn geworden. Generaal Traore zit veilig in zijn huis en wordt alom gerespecteerd, ATT leeft in asiel in Dakar en zal zich dus eventueel moeten verantwoorden vanwege hoogverraad. Sanogo zit in de gevangenis, omdat hij verschillende moorden op zijn geweten heeft.
Ik heb in februari 2013 minister Ploumen geadviseerd om onafhankelijk en goed historisch onderzoek naar de recente geschiedenis van Mali mogelijk te maken. De weinige literatuur die hierover bestaat rechtvaardigt dit. Er bestaan in Mali binnen academici en de société civile genoeg integere en onafhankelijke wetenschappers die dit kunnen uitvoeren met buitenlandse hulp. Mevrouw Ploumen heeft mijn suggestie nooit beantwoord. Hoewel de Nederlandse regering niet meer als een onafhankelijke partij kan worden beschouwd – grote promotor van de eerste democratische regeringen die met veel geld werden ondersteund – heeft ons land voldoende onafhankelijke instituten en wetenschappelijk kader die ook in Nederland aan geen enkele politieke stroming gebonden zijn om dit onderzoek te faciliteren. Het eerste Nederlandse onafhankelijke initiatief is onderweg en niet door Minister Ploumen gesteund. Wel is er al steun van onafhankelijke academici, zowel financieel als ook wetenschappelijk.

Mijn positie
Ik heb in 2013 veel over Mali geschreven en daarbij veel positieve reacties gehad. Volgens Fred van der Kraaij uit Kampen presenteer ik vooral de ‘couleur locale’. Ik ben geheel onafhankelijk en kan opereren dankzij mijn vele kontakten en mijn lange verblijf in Mali. Ik wordt niet door een ambassade betaald en heb ook geen politieke connecties in Den Haag. De positieve reacties deden mij goed. Slechts één negatieve reactie heb ik gekregen: de opmerking waarom ik nog in Mali kom en waarom ik tegen Mali ben? Ik ben niet tegen Mali, maar tegen hen die het mooie Mali ten gronde richten met buitenlandse steun. Ook heb ik gehoord dat de Nederlandse ambassade in Bamako mij maar een quelerant vindt. Ik had altijd gehoopt dat zij vertegenwoordigers van alle Nederlanders zijn dus ook van hen die de Nederlandse militaire missie niet zien zitten. Heel erg jammer.
In ons land hebben grootheden als Erasmus, Spinoza, Multatuli en Anne Frank altijd vrij kunnen spreken. Dat grote goed heet democratie en moeten wij verdedigen en dus trots op zijn. Zoals mijn vriend de Franse poeet Jean Jacques Beylac uit Ouagadougou mij schreef: ‘soit une moustique qui peut bien amerder le corps d’une grande personne’!
Ik wens alle Afrikanieuwslezers een goed 2014 vanuit Bamako dat nog slaapt na de nachtelijke feesten. Wat de toekomst brengt weet ik niet maar objectieve waakzaamheid blijft geboden. Mijn moeder en vele Malinezen met haar zouden zeggen: dat de hand des Heren je moge begeleiden. Hier in Mali antwoord ik dan met AMINA.

Meer artikelen over

8 Replies to “Nieuwjaar in Bamako

  1. Interessant verhaal weer, Aart. Ik ben jaloers op je dat je nog zo vaak in Mali bent. Lukt me niet de komende maanden! Hopelijk eind dit jaar wel. Ik wilde alleen nog even zeggen dat Sanogo niet alleen voor moorden vast zit of zou moeten zitten. Hij heeft inderdaad een corrupt regime omver geworpen en ik herinner me de reacties van Malinezen ‘het kon niet anders dan op deze manier’. Sanogo had sympathie in eerste instantie. En gaf hoop op verandering. Hij heeft later helaas heel veel van zijn krediet verspeeld door zich net zo te gedragen als zijn voorganger. Corrupt, met dikke auto’s, mooie meisjes en een naar het hoofd steigende macht in zijn Kat-imperium. Het feit alleen al dat hij status ex-president opeiste om dezelfde avantages te kunnen genieten, viel ook bij mij in het verkeerde keelgat. Hoe erg kan je het vertrouwen van mensen schaden. Het zou goed zijn als er recht gedaan wordt…
    Ik ben hoe dan ook erg benieuwd naar wat het nieuwe jaar gaat brengen en kijk uit naar je verhalen!

  2. Dag Aart. Zoals altijd zeer leesbaar. Je stelde de vraag of donoren die de facade democratie jarenlang hebben ondersteund, ook vervolgd gaan worden. Nu kom ik niet zo vaak meer in West Afrika en de laatste 20 jaar niet meer in Mali. Jij bent er lang geweest en weer, en ik volg je kritiek (+ en -) met belangstelling.
    Maar de donoren waren daar voor de militaire staatsgreep en jij ook.
    Waarom hebben we uit die periode nooit jouw kritiek via dit medium of anderszins via Nedworc mogen vernemen?
    Of heb ik niet goed opgelet?

    1. Dag Hans, je hebt gelijk. Ik heb deze kritiek niet via afrikanieuws geuit of via NedWorc omdat ik in die tijd nauwelijks erover schreef. Ik ben pas in januari 2013 met afrikanieuws begonnen en in september 2012 heb ik een NedWorc-avond georganiseerd enz. Wel heb ik op persoonlijke titel de ministers van O.S. geschreven maar die geven altijd een formeel antwoord. In 2008 heb ik een kritisch document geproduceerd – staat op de NedWorc site – waarin ik nogal scherp heb gereageerd op de grote IOB Afrika evaluatie. Het enige Kamerlid dat me uitnodigde was Boekesteijn maar deze was in meer linkse kringen nogal politiek niet correct. Hij heeft mijn stuk gelezen. Ik heb het aan de vaste Kamercommissie buitenland gestuurd en die hebben het voor kennis aangenomen. Den Haag heeft nooit gereageerd en dat doen ze alleen als de pers begint te schrijven. Zo werkt de democratie in Nederland maar je hebt gelijk.

  3. Mooi schrijven Aart, helpt me zeker om – een beetje – beter te begrijpen wat er gaande is in de land. Afgelopen week sprak ik een jongeman in Bamako die niet zo hoopvol was over IBK… Sinds de verkiezingen in augustus zijn de (publieke) universiteiten van Bamako gesloten. Hij geeft geen geld voor prive educatie dus zit al maanden thuis. Hij had het vermoeden dat er geen haast werd gemaakt de universiteit weer te openen om zo jongeren te verleiden het leger in te gaan…

  4. Een goed verhaal Aart en ik hoop dat het lukt om de recente politieke historie van Mali verantwoord gedocumenteerd te krijgen. Wij (Nederlanders) ‘weten’ vaak heel gauw hoe het zit ook al hebben we nauwelijks ervaring, laat staan kennis van een land!

  5. Ja Ato Bob, ik heb dat nu ook in Gao gezien. Ik denk dat de Nederlandse missie weinig zinnigs kan doen behalve dan dat politici zullen zeggen: dat doen wij weer even.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *