Aart en Afrika

Malinese schoonheidsidealen

20150323Aart van der Heide. Regelmatig zie je op Facebook foto’s of selfies van vrouwen in Mali die zich niet alleen galant kleden maar ook een verzorgd uiterlijk hebben door op allerlei manieren hun gezicht te verfraaien. Wij westerlingen vinden dit vaak te… Wenkbrauwen worden geëpileerd of afgeschoren en met prachtige kleuren opnieuw getekend en dan ook heel groot, lang en breed. Lippen krijgen volle kleuren. Het verven met henna van de handpalmen met prachtige figuren gebeurt regelmatig en worden op de vele feesten ook als schoonheidsideaal getoond. De vele crèmes om je huid te bleken zijn te koop in allerlei prijzen. Vrouwen weten zich mooi te maken.

Jaren geleden had Super Biton de Segou al een lied hierover dat Tjatso heette. Mannen zongen over deze vrouwen en gaven duidelijk aan dat het bleken van de huid een complex was. Tacho is de bijnaam van de vrouwen die deze crèmes gebruikten om er lichter uit te zien.
Een bijzaak is dat de zwaar opgemaakte lippen maken dat lip- of tongzoenen natuurlijk onmogelijk is. Maar dit schijnt toch typisch uit het westen te komen. Eens werd mij door een collega in Gao gevraagd waarom in onze cultuur mannen en vrouwen zoenen als teken van verliefdheid. Deze uiting van contact was volgens de vraagsteller ‘toubab’ want ‘wij Afrikanen doen dat niet’. Hierop heb ik nog nooit een antwoord gehad omdat ook onze psychologen en antropologen dat normaal vinden.
In Mali is het gebruik van zware make-up gebonden aan de klasse waar je uit komt. De trend werd in de jaren negentig van de vorige eeuw gezet door zangeressen als Ami Koita en Kandia Kouyaté. Zij kwamen uit een familie die tot de ‘griots’ behoren. De troubadours van de adelijke families uit het oude koninkrijk Mande. Een moderne zangeres als Fatoumata Diawara – geen Malinke maar Soninke of Sarakole – gebruikt weinig make-up.
De vrouwen uit de sociale statuscategorie van de ambachtslieden, waartoe ook de traditionele loefzangeressen behoren, die dit doen geven voor veel Malinezen niet alleen aan uit welke klasse ze komen maar ook dat ze de middelen hebben deze versiering van het uiterlijk te kunnen betalen. Hun kleding is gemaakt van Wax Hollandais of Dutch Java print van de firma Vlisco uit Helmond. Ze dragen hun mooie kleding en onder aan de zoom zie je op de rand staan ‘Wax hollandais’. Je toont dan dat je rijk bent.
Ook zie je in Bamako veel vrouwen in dure auto’s rijden waarbij een Mercedes natuurlijk boven aan de lijst staat. Je vraagt je af hoe deze vrouwen aan het geld komen? Ze zijn handelsvrouwen of ze hebben een heel rijke minnaar die hen dit schenkt. Mannen willen via hun vrouw of maitraisse tonen dat ze rijk zijn. Vaak hoor je in Bamako zeggen dat ze Allah vaak bidden hen veel geld te schenken. Ik had een buurman in Bamako die auto’s en jurken van 500 Euro voor zijn vrouw kocht terwijl hij het geld moest verdienen door hard te werken. Wij noemden zijn vrouw de ‘koningin’ en daarmee kreeg hij de naam geld te hebben. De vrouw van de eerste gekozen president van Mali heeft ook een periode meegedaan met deze rage. Zij, Madame Adam Bah, kwam uit een adellijke familie, was hoog opgeleid, doceerde aan de Ecole Nationale Superieur en werd uiteindelijk de ‘first lady’ van Mali. Handelsvrouwen weten ook vaak douaniers te betoveren. Vaak hoor je dat ze nauwelijks importbelasting betalen. Iedere familie wil het liefst een van haar zonen in de douaniers opleiding geplaatst zien worden. Grote sommen geld zijn hiermee gemoeid. Allemaal corruptie. Familie uit de diaspora maakt smeergeld voor opleidingsplaatsen over. Waarom? Omdat douaniers zich allemaal rijk kunnen stelen in de staatsruif hoor ik vaak.
Toen ik een goede vriend vroeg waarom deze vrouwen zich zo opmaken zei hij dat deze vrouwen zich willen laten zien. ‘Elles veuillent se montrer’. Dat betekent dat er ook mensen zijn die dit graag zien. Waarom deed de vorige ‘first lady’ hieraan mee? Het antwoord was dat zij verkeerde raadgeefsters had. Kunnen deze opgemaakte dames ook huishoudelijk werk doen? Nee, natuurlijk niet omdat zij niet werken want daar hebben ze hun jongere zusjes of dienstmeisjes voor. Deze dames weten heel goed hoe ze arme vrouwen moeten onderdrukken. Dit is een fenomeen in Bamako. Emancipatie geldt duidelijk niet voor iedereen. Ook niet voor de vrouwen uit de hogere klassen tegen over de vrouwen uit de lagere klassen.
Op belangrijke bijeenkomsten of seminars in Bamako komt iedere Malinese dame in haar mooiste outfit maar is echter licht opgemaakt. Hier geldt nog dat ‘kleren de vrouw’ maken. Hier gaat het om werkgerelateerde activiteiten terwijl het soort make-up dat ik eerder beschrijf veelal tijdens feesten gebruikt wordt. Mannen komen allen in hun mooiste boubou’s. Hier geldt ook dat ‘kleren de man’ maken. Het stiksel of borduurwerk maar ook de kwaliteit van het ‘basin’ toont hoe rijk en belangrijk je bent.
Armoede is een straf van Allah. Rijkdom is een gift van Allah. Programma’s tegen armoedebestrijding zijn daarom niet erg in trek. Deze worden alleen maar door Europese donoren bekostigd. Programma’s die strijden tegen excessieve rijkdom bestaan er niet want die zijn tegen de religie. Corruptie is een Europese uitvinding. Iedereen die uit de ruif eet maakt toch gebruik van een prachtige en bovendien gegeven kans? Schoonheid krijg je ook van Allah. Daarom is je extreem opmaken niet anti-gender! De extreme vorm van opmaken door vrouwen uit de ambachtslieden statuscategorie is zeer gender-bevestigend. Het vrouwelijke wordt uitvergroot waardoor het contrast met het mannelijke nog duidelijker zichtbaar wordt.
En wij maar programma’s bedenken die de strijd aangaan tegen de pauvreté terwijl deze dames om ons lachen. Zij zeggen tegen ons dat wij, de blanken dus, toch ook goed verdienen en in mooie huizen wonen en in prachtige 4x drives rijden. Jullie eten toch ook in dure restaurants! Daarmee hebben ze echt een punt.

Reacties

6 Replies to “Malinese schoonheidsidealen

  1. Waarom moet iedereen die uw warrige en vooringenomen stukjes niet kunnen pruimen zich melden zodat er ‘gediscussieerd’ kan worden?

    1. Dutiki, melden kan ook niet want iemand die het alleen maar over “warrig” en “vooringenomen stukjes” heeft en ook nog ondertekent met afzender “piet.snot@hotmail.com” dat niet eens bestaat kan deze warrige en vooringenomen stukjes beter niet lezen.

  2. Eens met Caroline. D’r zit kop noch staart aan. En een reactie als “impressies en daardoor interpretaties zijn altijd subjectief” geeft slechts blijk van handigheid / slimmigheid in woordspelletjes, maar doet niets af aan de constatering dat het een onsamenhangende brei zonder duidelijke conclusie en die neer-blubbert bij “Armoede is een straf van Allah”, “corruptie is een westerse uitvinding” en “daarmee hebben ze een punt”.
    Het enige ‘nut’ dat valt te bespeuren is dat het wederom een aanleiding is geweest voor de auteur om zijn zogenaamde ‘integratie’ en ‘kennis’ van de Malinese samenleving te etaleren. Maar volgens mij gaan die niet dieper dan het laagje mascara waarover wordt gesproken.

    1. Dutigi mag ik weten wie je bent kan kan ik een echte discussie met je beginnen. Als je fundamentele kritiek hebt strijdt dan met open vizier.

  3. Wat een onsamenhangende aaneenschakeling van subjectieve impressies en interpretaties. Kan er een redacteur aan zo’n stuk te pas komen voordat het gepubliceerd wordt?

    1. Dag Caroline, impressies en daardoor interpretaties zijn altijd subjectief. Ik moet je er wel bij zeggen dat het eerst door een Nederlandse antropologe die Mali goed kent er naar gekeken heeft. Dus….. Graag zou ik hierover willen discussiëren om te begrijpen wat je echt vindt en bedoelt. Ook dat is subjectief!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *