Aart en Afrika

Mali wordt weer het oude Mali: geruchten, speculaties, intriges en gedachten over echte vrede

20140510Aart van der Heide. Gistermorgen vroeg hoorde ik dat er vlak bij het Nederlandse kamp in Gao enkele raketten waren neergekomen. De Nederlandse troepen moesten direct naar het beveiligde gedeelte van hun kamp. Mijn eerste reactie was dat dit verwacht kon worden en ik neem aan dat dit nog vaker zal gebeuren.

Politiek Nederland en de militaire vakbonden waren vanmorgen in rep en roer en vroegen om betere bescherming. Zo kreeg ik enkele bericten uit Gao van oud collega’s die eigenlijk duidelijk maakten wat ik eerder al vermoed had. De bevolking van Gao is nooit op de hoogte gebracht van wat de blauwhelmen komen doen: ‘la majorité de la population n’a pas un accès à l’information sur le mandat de la MUNISMA’. Zo hoorde ik dat de VN missie MINUSMA in Gao bij de lokale bevolking al de naam AMUSMA (= amusemoi) heeft gekregen. Het is een woordspeling maar geeft wel aan wat de bevolking ervan denkt.
Enkele Nederlandse journalisten zijn in Gao geweest en geven goede informatie. Gelukkig waren ze niet ‘embedded’ en konden daarbij vrij schrijven wat ze wilden. Ze deden dat dan. Gerbert van der Aa beschrijft in zijn veel gelezen artikel vier Nederlanders in het kamp in Gao. Allen geven ze aan hun werk heel serieus te nemen en geloven echt in het doel van hun missie. De commandant van het kamp spreekt duidelijker en geeft o.a. aan dat indien de gangen van de burgemeester van Gao onderzocht moeten worden dit gedaan zal worden. Deze burgemeester heeft volgens vele bronnen rijkelijk geprofiteerd van de smokkel van o.a. cocaine tijdens het ATT bewind maar hij was democratisch gekozen. Mijn reactie was dat dit een interne Malinese kwestie is die de Malinese justitie zelf moet aanpakken.
Marnel Breure schrijft in haar Trouw artikelen over deze burgemeester. Ik ken deze burgemeester persoonlijk en weet al dat hij niet blij is met de belangstelling van Nederlandse zijde voor zijn verleden. Groot gelijk geef ik hem want wie heeft geen boter op z’n hoofd. Ik vergelijk deze burgemeester altijd met wijlen prins Bernhard, de opa van onze huidige koning. Prins Berhard en de burgemeester zijn of waren allebei ‘schavuiten’. De eerste mocht het legeruniform niet meer dragen en de tweede riskeert nu door dit zelfde leger onderzocht te worden.
Ik heb al eerder geschreven dat de SERVALmissie van de Fransen en de MINUSMA in noord Mali heel lang gaan duren want de jihadisten zullen niet opgeven. Zolang zij van de Golfstaten toegang tot financien hebben hoeven ze dat niet. We weten dat guerilla oorlogen niet met nieuwe technologie gewonnen kunnen worden. De drones die ingezet worden zullen zeker veel slachtoffers gaan maken waaronder burgerslachtoffers want drones kunnen de ideologie van de aangevallenen niet detecteren. Dit zal de polpulariteit van de buitenlandse troepen niet bevorderen.
Intussen roert de oppositie in Bamako zich. Hierbij zijn twee belangrijke oppositieleiders regelmatig in beeld nl. Thiébilé Dramé – schoonzoon van Alpha Oumar Konaré van de PARENA maar ook Soumaila Cissé van de URD. Beiden waren minister onder Alpha en hebben veel aanhangers en ontzag. De PARENA heeft enkele weken geleden een open brief gepubliceerd waarin zij de eerste zeven maanden van IBK evalueren. Soumaila Cissé laat regelmatig van zich horen. Beide oppositieleiders spreken zich uit over de aankoop van een presidentieel vliegtuig dat 30 miljoen Euro kost en over de herstelwerzaamheden van het presidentieelpaleis op Koulouba dat 14 miljoen Euro zal kosten. Ze spreken zich uit over het niet op gang komen van de vredesbesprekingen met de gewapende groepen in noord Mali. Ze doen wat de opositie doen moet en dat is kritiek uiten.
Het tijdschrift Jeune Afrique van afgelopen week heeft een uitgebreid Malidossier. Hierin komen alle oppositieleiders aan het woord. Er wordt geschreven hoe IBK steeds meer greep op het staatsapparaat krijgt door o.a. getrouwen van hem op sleutelposities te plaatsen. De positie van zijn zoon Karim Keita wordt breed uitgemeten. Er wordt vermeld hoe deze voorzitter is geworden van de machtige defensiecommissie in de Assemblé Nationale. Er wordt uitgebreid gemeld hoe IBK het probleem van de corruptie probeert aan te pakken maar daarbij zichzelf en zijn getrouwen onberoerd laat. De vérificateur national van de Malinese rekenkamer gaat grondig te werk maar helaas tot de periode dat IBK zelf eerste minister was.
Dat het vredesproces niet vlot, is niet verwonderlijk. De vele Toeareggroepen zullen hun wapens nooit vrijwillig neerleggen. Het wapen is hun macht en de verdeeldheid hun kracht. In noord Mali probeert iedereen zijn voordeel te behalen uit de huidige situatie van verwarring. De Toearegs hebben dit spel al gespeeld sinds de onafhankelijkheid in 1973. Onderhandelen met hen is zeker mogelijk maar ze kennen het standpunt van de centrale regering. Géén gedeeld Mali en geen federalisering van het staatsbestuur hetgeen een soort decentralisatie van de macht en dus het geld is. Er zal zeker weer een tijdelijk bestand worden gesloten maar zoals de vele bestanden die in het verleden gesloten zijn, zullen deze weer niet nagekomen worden. Het zal dus weer een pappen en nathouden worden zoals we in het Nederlands zeggen. De harde of militaire methode zal niet werken en dus zal het noorden van Mali een onrustig en gevaarlijk gebied blijven. De Jihadisten zullen af en toe een aanslag plegen. Ze weten dat de buitenlandse troepen niet eeuwig kunnen blijven eenvoudigweg niet omdat de westerse landen daar het geld niet voor willen en niet op kunnen brengen. Het argument dat noord Mali gecontroleerd moet worden om te voorkomen dat Jihadisten van hieruit naar Europa zullen komen is al lang niet meer een geldig argument. Jihadisten zullen of via de Magreb staten Europa binnen komen of op andere manieren en zeker niet vanuit noord Mali. De cocainehandel door de Sahara zal zeker een andere weg vinden. Het argument om de democratie te verdedigen geldt niet want dan zouden we dat ook in Saoedi Arabie of Brunei moeten doen. Daar bemoeien we ons zelfs niet met de schendingen van de mensenrechten vanwege de oliebelangen.
Op dit moment wordt veel geld besteed door donoren om het leger, de politie en het rechtssysteem te versterken. Binnen Mali wordt hieraan getwijfeld want iedereen weet dat scholing, training en versterking van deze structuren alleen kunnen worden geraliseerd als de politieke macht in Bamako dit als prioriteiten stelt. Discipline, controle en daarbij redelijke salarissen en goed materieel zijn daarbij een eerste voorwaarde. Zolang hiervoor niet gezorgd wordt zal iedere buitenlandse hulp slechts cosmetisch zijn of zoals iemand in Bamako mij duidelijk maakte ‘massage’ van een ziek lichaam.
Mij wordt regelmatig gevraagd hoe het dan wel moet. Niet op deze manier zeg ik dan. Zoals mijn gast uit Mali in januari al zei: laat ons Malinezen onze eigen problemen oplossen. Hiervoor is het m.i. echter wel al te laat. We komen dan bij de vraag waarom Mali in deze onmogelijke situatie is gekomen? We moeten daarvoor terug gaan tot voor de onafhankelijkheid. Basil Davidson heeft lang geleden een goed boek geschreven over de ellende van de natiestaten in Afrika. Mali is daar een voorbeeld van. Noord Mali is geheel woestijn en heeft daarbij een bevolking die absoluut geen enkele historische band had met de volkeren die in het midden en het zuiden wonen. De Toearegs, van oorsprong Berbers, hebben de zuidelijke zwarte bevolking altijd gekaapt en als slaven gebruikt. Ze hebben echter nooit geaccepteerd onder het bestuur van Bamako te willen.
In Mali zien we in zekere mate dezelfde historische weeffout als we in Soedan hebben gezien. Noord Soedan dat het zuiden gebruikte als arbeidsreservoir. Het is historisch nogal onduidelijk waarom de Franse kolonisator de noordelijke grenzen heeft getrokken zoals ze nu zijn. Historici en politicologen hebben hiernaar weinig onderzoek gedaan maar het is een feit dat de huidige grenzen een grote weeffout in zich hebben. Daarom concludeer ik hierboven dat noord Mali nooit rustig of vredig kan en zal worden. Hierbij komt tevens het feit dat in deze woestijn uranium, olie en veel ondergrondse waterreservoirs zijn gevonden.
De enige wijze zal een heel sterk Malinees leger zijn dat het noorden geheel controleert en dus iedere vorm van opstand van de Toearegs direkt de kop in zal drukken. Opties om de Toearegs te verdrijven of te elimineren zijn binnen de moderne rule of law niet accepteerbaar. Noord Mali heeft sinds de onafhankelijkheid iedere 10 jaar een opstand van Toeareggroepen gekend. Deze opstanden werden altijd weer met veel diplomatie en grote sommen geld gesust maar het basisprobleem is nooit opgelost en kan m.i. niet opgelost worden noch door Europese noch door VN troepen. De aanwezigheid van de Jihadisten is echter een nieuw probleem. Hoe verfoeilijk hun ideologie ook is voor ons westerlingen – diepe haat tegen het westen maar tevens afgunst op de westelijke rijdommen en grote verworvenheden – de aanwezigheid van Franse en andere zoals de Nederlandse militairen zal dit probleem niet kunnen oplossen. Jihadisten worden rijkelijk gefinanciert vanuit de Golfstaten en vanuit Saoedi Arabie en deze landen worden door de westerse mogendheden niet aangepakt eenvoudigweg niet vanwege economische redenen. We proberen goede banden te houden met staten als Brunei, de Golf Staten en Saoedi Arabie en zullen nooit hun gebrek aan mensenrechten bekritiseren eenvoudigweg niet vanwege politieke belangen. In deze landen weet men heel goed dat daarom de grote en dure militaire missies in Noord Mali slechts tijdelijk zullen zijn.
Nu de vraag hoe er hierover in Mali door de verschillende sociale groepen wordt gedacht. In Bamako wordt steeds negatiever over de Toearegs gedacht. De verschillende etnische groepen in zuid en midden Mali hebben altijd vreedzaam samengeleefd. Hun godsdienstbeleving had altijd een vreedzaam karakter. Overleg en begrip voor andere ideeen was altijd een heel sterke kant waarvan wij Europeanen nog kunnen leren. Ik heb in Mali altijd de tolerantie van de verschillende godsdiensten tegenover elkaar hoog gewaardeerd. Vredig samenleven was altijd een hoofdzaak. Daarnaast bestond en bestaat nog steeds een heel sterke kultuur van geloof in andere spirituele of mystieke krachten en machten. Iedere Malinese politicus en zakenman of vrouw heeft zijn privé marabout die regelmatig geconsulteerd wordt. Hierbij worden voorspellingen gedaan en kan het lot beinvloed worden door het brengen van offers. Deze cultuur bestaat eigenlijk heel weinig bij de Toearegs die wel goede marabouts hebben maar deze zijn vooral korangeleerden. Het feit dat bijna iedereen in zuid en midden Mali in deze krachten en praktijken gelooft maakt het ongeloof hierin geheel onmogelijk. Ook al geloof je hierin niet je zult met het bestaan hiervan wel rekening moeten houden. Politicologen en andere westerse wetenschappers kennen deze praktijken niet en deze blijven dus geheel buiten deze bestaande werkelijkheden. Dit maakt dus in principe hun wetenschappelijke analyses niet wetenschappelijk.
Hoewel een SERVAL en een VN missie veel geld kunnen besteden en veel technologie kunnen aanwenden, het wapen van deze obscure wereld kennen ze niet en zullen het dus niet aanwenden. Dit maakt hun missie bij voorbaat al niet duurzaam. In Gao kent de bevolking zelfs niet hun mandaat en krijg je dan al snel woordspelingen als AMUSEMOI.
Waar ik dan vooral voor pleit is de gehele historische contect eerst goed in kaart te brengen en daarna met echte opties voor oplossingen komen voordat het echt te laat is. Dit initiatief zal vanuit de Malinese samenleving moeten komen en niet vanuit de USA, Europa of het Midden Oosten.

Meer artikelen over

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *