Focus op Liberia en Mali

Mali: wat er achter de affaire Ras Bath schuilgaat

Fred van der Kraaij. Halverwege augustus werd de blogger, twitteraar, radio-vedette en welbespraakte criticus van de Malinese regering, Mohamed Youssouf Bathily, beter bekend onder zijn bijnaam ‘Ras Bath’, in Bamako gearresteerd.

Dit was voor duizenden Malinese jongeren, supporters en bewonderaars van hem, aanleiding om de straat op te gaan en te demonstreren tegen zijn arrestatie, waarbij vernielingen werden aangericht en auto’s in brand gestoken. De hoofdstedelijke politie reageerde niet zachtzinnig en schoot naar verluidt met scherp op de demonstranten waarbij ten minste een dode viel en tientallen gewonden. Tot overmaat van ramp werden de sociale media geblokkeerd en waren met name twitter en facebook enkele dagen uit de lucht.
Mali bevond zich plots in hetzelfde rijtje als China, Syrië, Turkije en andere regimes waarvan de leiders niet schuwen de vrijheid van meningsuiting te beperken en critici van de regering de mond te snoeren. Wat was er ineens aan de hand in dit land dat nog niet zo lang geleden, vóór de politieke gebeurtenissen van 2012 en erna – de militaire coup, de Toearegopstand, het jihadisme en terrorisme – beschouwd werd als een voorbeelddemocratie op het Afrikaanse continent?
Ras Bath is inmiddels weer vrij. Op bevel van de president, Ibrahim Boubacar Keita, IBK, zegt de straat. Niet waar, volgens minster van justitie Konaté, die zowel de verantwoordelijkheid voor zijn arrestatie als voor zijn vrijlating opeiste. Bovendien, zo voegde hij eraan toe, was Ras Bath niet gearresteerd vanwege zijn kritiek op de regering maar vanwege zijn gedrag dat in strijd was met de goede zeden en de openbare orde verstoorde. De voormalige Franse kolonie Mali is een op westerse leest geschoeide staat die officieel de ‘trias politica’ hanteert: de scheiding van de drie machten (wettelijke, uitvoerende en rechterlijke macht). De Franse centralistische staatsstructuur met een sterk presidentieel gezag in combinatie met de Afrikaanse cultuur waarin autoriteit en gezag nagenoeg heilig en schijnbaar onaantastbaar zijn, maken echter dat de president het in het dagelijkse leven voor het zeggen heeft. President Keita is Malinees en Afrikaan in hart en nieren, maar kent na een verblijf van bijna 25 jaar in Frankrijk de opvattingen en waarden van het westerse politieke model en de democratische rechtsstaat, die hij ook deelt – met diploma’s in geschiedenis, internationale betrekkingen en politieke wetenschappen van gerenommeerde Franse universiteiten op zak. Eind jaren 60 van de vorige eeuw verliet hij Mali voor een verblijf van bijna 20 jaar. in Frankrijk en hoewel het nooit helemaal duidelijk is geworden wat de reden was voor zijn vertrek, het heeft er veel van weg dat het verband hield met de studentenprotesten die Mali ook in die jaren kende. Na de bloedige aanslagen in Parijs op de redactie van Charlie Hebdo in 2015 haastte hij zich naar Frankrijk om er aan de zijde van de Franse president François Hollande, een goede vriend, en talrijke andere prominenten te protesteren tegen deze aanslag op de westerse normen en waarden en vóór de vrijheid van meningsuiting.
Het staat voor mij vast dat president IBK niet achter de beslissing van zijn minister van Justitie stond om de opposant Ras Bath, overigens de zoon van een van zijn ministers, de minister van Staatsdomeinen en Landbezit, te arresteren. Het zou mij ook niet verbazen als het besluit om de sociale media in Mali te blokkeren het werk was van een overijverige minister van Communicatie. Volgens het geruchtencircuit in Mali was een onwelvallige afbeelding van IBK als ezel de aanleiding om in te grijpen. Hoe het ook zij, de arrestatie van Ras Bath en de sluiting van twitter en facebook hebben de reputatie van Mali ernstig beschadigd en IBK doet er mijns inziens goed aan om de verantwoordelijken voor deze beslissingen ter verantwoording te roepen en vervolgens te besluiten wat met hen te doen.
De affaire Ras Bath is méér dan de arrestatie en vrijlating van een populaire, welbespraakte blogger. De demonstranten die zijn vrijlating eisten, waarbij het tot ernstige ongeregeldheden kwam, werden bijgestaan door straatverkopers en marktlui, die enkele dagen ervoor met ruwe hand door de autoriteiten van Bamako waren verwijderd uit het straatbeeld. Handel is werk, en werk is inkomen. Vorige maand demonstreerden in Gao ook jongeren tegen de regering. Zij willen werk. Werk dat de regering hen beloofd heeft, maar dat er niet is. De regering kan ook niet toveren, ook al belooft zij bergen – voor de verkiezingen. De demonstranten in Gao waren ook ontevreden over het gesloten vredesakkoord, met gewapende Toeareg-rebellen. In het Vredesakkoord van Algiers is overeengekomen dat er een tijdelijke ‘regering’ met vertegenwoordigers van de rebellenbewegingen komt in de vijf noordelijke regio’s – Tombouctou (Timboektoe), Gao, Menaka, Kidal en Taoudeni – in plaats van het gekozen lokale bestuur dat er nu is. De Toeareg vormen een kleine minderheid in Mali, ook in het noorden, slechts in de regio Kidal vormen zij een meerheid maar met nog geen 85.000 inwoners is dat geen doorslaggevend aantal voor het gehele noorden van Mali. Toch doet de regering van president IBK concessies aan de rebellen. Waarom, zo vragen velen zich af. Ruim een jaar na het sluiten van het Vredesakkoord van Algiers is er eigenlijk nog niet veel bereikt op het gebied van ontwapening en hervestiging van gewapende rebellengroepen. In Kidal is momenteel een strijd om de macht gaande tussen Toeareg onderling en het geruchtencircuit draait op volle toeren. Betaalt de regering in Bamako grote sommen geld aan de leiders van de Toeareg-rebellen die het vredesakkoord hebben ondertekend? Worden deze leiders in het geheim gesteund door Frankrijk? En knijpt de VN-vredesmacht MINUSMA een oogje dicht of is het onmachtig?
De inwoners van Mali weten het niet meer, maar de jongeren uiten zich in toenemende mate tegen het (wan)beleid van de regering dat voor hen niets oplevert. Tegen de corruptie. Tegen het stagnerende vredesproces. Tegen het gebrek aan economisch perspectief. Zij willen werk, inkomen, banen. Het alternatief is een enkele reis naar Europa. Maar Europa sluit steeds meer de grenzen. Dan toch maar een toekomst in Mali?
De jonge Malinezen, en dat zijn er steeds meeer – ruim 60% van de 17 miljoen Malinezen is jonger dan 18 jaar – staan met lege handen en hun rug tegen de muur. Daarom protesteren zij. Ras Bath staat symbool voor het protest en de wanhoop van jonge Malinezen.

Meer artikelen over

2 Replies to “Mali: wat er achter de affaire Ras Bath schuilgaat

  1. Vele telefoontjes uit Bamako vertelden mij dit ook. Wat mij vooral opviel was de onveiligheid en het schieten van de gendarmes op heethoofden die simpelweg democratische rechten verdedigden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *