Focus op Liberia en Mali

Liberia: straffeloosheid en gebrek aan nationale verzoening

Fred van der Kraaij. In de afgelopen week werd in Pennsylvania, Verenigde Staten, een 49-jarige Liberiaan gearresteerd, een voormalige krijgsheer (‘warlord’) van een van de rebellengroepen die in twee burgeroorlogen het West-Afrikaanse land Liberia ruïneerden en naar schatting 200.000 doden en talloos meer andere slachtoffers maakten.

Mohammed Jabbateh werd tijdens de eerste burgeroorlog (1989-1997) berucht onder zijn oorlogsnaam ‘Jungle Jabbah’. Hij was erin geslaagd vele jaren lang de justitie te ontlopen, sinds zijn aankomst in de Verenigde Staten in 1999. Maar hij had gelogen tegen de Amerikaanse immigratiedienst over zijn oorlogsverleden en dat werd hem nu noodlottig. Als hij schuldig wordt bevonden aan oorlogsmisdaden, moord, foltering en sexuele slavernij kan hij een gevangenisstraf van 30 jaar krijgen.

Mohammed Jabbateh’s arrestatie maakte veel los in de Liberiaanse diaspora. Al snel wezen in de VS wonende Liberianen naar elkaar en riepen dat er nog veel van oorlogsmisdaden verdachte personen in Pennsylvania, Minnesota en andere staten wonen. Naar schatting wonen ongeveer 100.000 Liberianen in de VS. De totale Liberiaanse diaspora – wereldwijd – zou wel eens kunnen oplopen tot een half miljoen.

Ter vergelijking: in Liberia wonen ruim 4 miljoen Liberianen. Natuurlijk zijn de meeste Liberianen die in de VS, in Europa en elders buiten Liberia wonen onverdacht. Zij hebben, wat ik noem, 'met hun voeten gestemd’: zij geloven niet meer in een toekomst in hun eigen land en zoeken hun heil elders. Extra triest is dat het hier om de best opgeleide Liberianen gaat, met de meeste beroepservaring: architecten, artsen, bankiers, IT en telecom deskundigen, managers, onderwijzers, verplegend personeel. De Liberiaanse economie drijft voor een groot deel op het geld dat zij overmaken naar hun in Liberia achtergebleven families. Jaarlijks maken zij naar schatting US$100 – 350 miljoen over. Ter vergelijking: Liberia’s nationale begroting voor 2015/2016 bedraagt iets meer dan US$ 600 miljoen.

Het geld dat de diaspora-Liberianen overmaken naar huis is momenteel extra hard nodig. De Ebola epidemie heeft het land zware financiële en economische schade berokkend, afgezien van de bijna 5.000 officiële doden – het werkelijke aantal zullen we nooit weten. De dalende wereldmarktprijzen van Liberia’s belangrijkste exportproducten, rubber en ijzererts, hebben enkele buitenlandse investeerders al aanleiding gegeven hun koffers te pakken. De overblijvende bedrijven hebben te kampen met lage productie, wat voor de regering lage inkomsten betekent.

Mohammed Jabbateh is niet de eerste in de Verenigde Staten opgepakte krijgsheer. Twee jaar geleden werd de voormalige rechterhand van de inmiddels tot 50-jaar gevangenis veroordeelde ex-President Charles Taylor, Tom Woewiyu, gearresteerd, eveneens op beschuldiging van fraude met immigratiepapieren, in feite wegens zijn rol in de voorbereiding en uitvoering van de Liberiaanse burgeroorlogen. Zijn zaak moet nog voorkomen, maar het ziet er niet naar uit dat hij op korte termijn vrijkomt. Chuck Taylor, de zoon van voormalig krijgsheer en president van Liberia, Charles Taylor, weet inmiddels wel waar hij aan toe is. Hij werd in 2009 door een Amerikaanse rechter schuldig bevonden aan marteling van politieke tegenstanders van zijn vader en veroordeeld tot 97 jaar gevangenisstraf.

George Boley, een andere Liberiaanse ‘warlord’, en voormalige rechterhand van de Liberiaanse president Samuel Doe (1980-1990), werd in 2010 gearresteerd in de Verenigde Staten en, na schuldig bevonden te zijn aan het rekruteren en inzetten van kindsoldaten, het land uitgezet en teruggevlogen naar Liberia. Daar loopt hij nu vrij rond. Evenals als de moordenaar van president Doe, de krijgsheer Prince Johnson, die nu zelfs senator is in het Liberiaanse parlement. De scene waarin de gevangen President Doe Prince Johnson smeekt om genade terwijl hij wordt gemarteld werd op video gefilmd en was een kassucces in West Afrika waar de video als zoete broodjes werd verkocht. De beelden zijn nog steeds te vinden op YouTube.

Niet alleen George Boley en Prince Johnson lopen en rijden vrij rond in Liberia, ook andere ‘warlords’. De afgelopen week gearresteerde Mohammed Jabbatteh was een beruchte militieleider, van een van de strijdende partijen, ULIMO-K. De leider van ULIMO-K, Alhaji Kromah, heeft van de huidige president van Liberia, Ellen Johnson Sirleaf, een goed betaalde regeringsbaan gekregen. De lijst van regeringsfunctionarissen en politici ‘met een besmet vlekje’ vanwege hun rol in de burgeroorlogen is nog veel langer, maar ik zal de opsomming hiervan voor de leesbaarheid van dit verhaal hier stoppen.

Na het einde van de tweede burgeroorlog werd een Waarheids- en Verzoeningscomissie opgericht. Het eindrapport van de commissie kwam in 2009 uit en …. verdween vervolgens in een la. Een van de aanbevelingen van de commissie had betrekking op President Sirleaf vanweg haar (door haar erkende!) rol in de start van de eerste burgeroorlog. Het hield in dat zij geen openbaar ambt meer zou mogen vervullen na haar eerste regeringsperiode (2006-2012). Was het om deze reden of waren er nog andere redenen dat zij het rapport doodzweeg? Hoe dan ook, het resultaat was dat er niets met het rapport werd gedaan en dat alle verantwoordelijken voor de gruwelijkheden begaan tijdens de burgeroorlogen onbestraft bleven.

Deze straffeloosheid heeft ertoe geleid dat er van nationale verzoening geen sprake is in Liberia. Daders en slachtoffers kennen elkaar vaak en zij worden regelmatig met elkaar geconfronteerd. In het dorp waar zij wonen. In de provinces waaruit zij afkomstig zijn.

In de hoofdstad Monrovia. Na het afgedwongen vertrek van de warlord-president Charles Taylor stuurde de Verenigde Naties een vredesmissie naar Liberia, UNMIL. De fragiele vrede en politieke stabiliteit die Liberia heeft gekend tijdens de regeringsperiode van Ellen Johnson Sirleaf – Liberia’s en Afrika’s eerste democratisch gekozen vrouwelijke president – is voor een heel groot deel te danken aan UNMIL, zeggen veel Liberianen en buitenlandse waarnemers.

Maar dit jaar wordt UNMIL nagenoeg helemaal afgebouwd, er blijven slechts een paar honderd VN-militairen in het land. De verantwoordelijkheid voor de vrede is afgelopen jaar al overgedragen aan de Liberiaanse autoriteiten, het Liberiaanse leger en de Liberiaanse politie. Zullen zij in staat zijn de fragiele vrede te handhaven? Leger en politie staan bekend om hun gebrek aan discipline. Regering, ambtenaren, leger en politie doen niet voor elkaar onder wat betreft corruptie. De bevolking houdt zijn hart vast en zijn adem in bij de gedachte aan het vertrek van UNMIL, eind juni.

Volgend jaar zullen er presidentiële verkiezingen worden gehouden want de tweede regeringsperiode van President Sirleaf zit er bijna op. De Liberiaanse Grondwet bepaalt dat een president maximaal twee regeringsperioden, van zes jaar elk, regeert. President Sirleaf heeft gezegd geen derde termijn te ambiëren, een prijzenswaardige beslissing.

Dus maken tientallen Liberiaanse politici – volgens de laatste telling waren er in het begin van 2016 al meer dan 20 presidentskandidaten – zich op haar op te volgen. Wie de race om het presidentiële paleis ook zal winnen, ik vrees dat de straffeloosheid in Liberia en het gebrek aan nationale verzoening een struikelblok zal blijken te zijn voor de opvolger van President Sirleaf. Voormalig warlord en huidig senator Prince Johnson is een van de presidentskandidaten. Hij en anderen zullen hun belangen willen veilig stellen en er alles aan doen om vervolging wegens oorlogsmisdaden voorkomen. Er zijn andere presidentiële kandidaten bekend, zoals Benoni Urey, Liberia’s rijkste zakenman en voormalige Taylor-aanhanger, die al heeft aangekondigd Prince Johnson voor de rechter te willen brengen. Oude vetes zullen opleven – zowel op politiek terrein als in de lokale gemeenschappen en tussen de stammen. Liberia lijkt moeilijke tijden tegemoet te gaan.

Wie meer wil weten over de achtergronden van de Liberiaanse politiek, de burgeroorlogen, en de economie van Liberia raad ik het boek aan ‘Liberia: From the Love of Liberty to Paradise Lost’ (2015, Afrika Studiecentrum), oorspronkelijke Nederlandse titel: ‘Liberia van vrijheidsideaal naar verloren paradijs’ (2013, ASC Leiden) en/of volg @liberiapp (twitter).

2 Replies to “Liberia: straffeloosheid en gebrek aan nationale verzoening

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *