Focus op Liberia en Mali

Liberia: 169 jaar onafhankelijk

Fred van der Kraaij. Liberia, Afrika’s oudste republiek, vierde deze week de 169ste verjaardag van haar onafhankelijkheid. Dit is opmerkelijk, want de meeste Afrikaanse landen zijn nauwelijks meer dan 50 jaar onafhankelijk. Nu is er volgens sommige Liberianen, zowel in het land als daarbuiten, nauwelijks reden om iets te vieren. Andere Liberianen, in het buitenland en in Liberia zelf, zeggen dat hun land onder President Ellen Johnson Sirleaf juist grote vooruitgang heeft geboekt. Wie heeft er nu gelijk?

Liberia werd in 1822 door een Amerikaanse privé-organisatie gesticht als thuis voor voormalige slaven, vrije zwarten en een gekleurde bevolking die het gevolg was van interraciale sexuele betrekkingen. De Amerikaanse regering steunde het kolonisatieproject zowel financieel als militair, maar de Liberia Kolonie was officieel geen Amerikaanse kolonie. In feite echter onderscheidde de Liberia Kolonie zich niet van de latere, Europese koloniën in Afrika.
Na 25 jaar als kolonie te hebben bestaan, riepen de zwarte Amerikaanse kolonisten de republiek uit: het vrije Liberia. De nieuwe grondwet was een weerspiegeling van de Amerikaanse, en ook de nieuwe vlag vertoonde veel overeenkomsten met die van het land dat zij ontvluchtten. We moeten ons realiseren dat in deze periode segregatie en discriminatie in de Verenigde Staten alledaagse praktijk waren. Pas in 1865 werd in de VS de slavernij afgeschaft, maar het zou nog veel langer duren voordat de gekleurde bevolking in het land volledige burgerrechten zou verwerven.
Tussen 1847 en 2016 is er heel wat in Liberia gebeurd. Om positief te beginnen: het land bestaat nog steeds. Drie keer was Liberia bijna van het wereldtoneel van onafhankelijke staten verdwenen. De eerste keer was tijdens de ‘scramble for Africa’ – grofweg de periode tussen 1885 en 1920. De tweede keer was naar aanleiding van het slavernijschandaal in het land, in 1930. De laatste keer was als gevolg van de twee burgeroorlogen die het land onlangs teisterden (tussen 1989 en 2003).
De beroemde Conferentie van Berlijn (1884-1885) luidde een periode in waarin machtige Europese landen Afrika opdeelden, maar eigenlijk was dit proces al begonnen vóór de conferentie. De creatie van de Liberia Kolonie is hier een voorbeeld van. Ook de nieuwe Liberiaanse regering toonde na 1847 dat zij niet vies was van ‘landje-pik’ en breidde haar grondgebied voortdurend uit. Eind 19 e eeuw annexeerde de koloniale Engelse regering een deel van het westen van het land dat de regering in Monrovia claimde, en voegde het toe aan zijn kolonie Sierra Leone waardoor het gebied nu deel uitmaakt van dit land. De Fransen deden in het begin van de 20 e eeuw hetzelfde in het oosten van Liberia, waardoor het gebied thans tot het grondgebied van Ivoorkust behoort. De regering in de hoofdstad Monrovia – genoemd naar de Amerikaanse president Monroe die het kolonisatie-avontuur mogelijk had gemaakt – bleef militair en financieel gesteund door de VS en Liberia kon daardoor als onafhankelijke republiek blijven bestaan.
In 1930 kwam een groot schandaal aan het licht: de regering in Monrovia was betrokken bij mensenhandel en dwangarbeid in het land, illegale praktijken die nauwelijks te onderscheiden waren van slavernij. De Volkerenbond publiceerde er een vernietigend rapport over. De toenmalige president van Liberia, Charles King, trad er zelfs om af.
Liberia bleef toch bestaan als onafhankelijk land, ook al had het maar een haartje gescheeld of het was onder voogdij van de Volkerenbond geplaatst.
Recentelijk nog stond het bestaan van Liberia weer op het spel, door twee vreselijke burgeroorlogen die het land bijna helemaal verwoestten (1989-1997; 1999-2003). Veel mensen noemden Liberia een ‘failed state’, een gefaalde staat, maar het land bleef bestaan en krabbelde weer op na de verkiezing van Ellen Johnson Sirleaf, Afrika’s eerste democratisch gekozen vrouwelijke president.
Tussen 1847 en 2016 waren er 24 Liberiaanse presidenten, overigens waren negen van hen in de Verenigde Staten geboren, wat nog eens veel zegt over de achtergrond van Afrika’s oudste republiek. Drie presidenten werden vermoord, vier presidenten traden voortijdig af, en twee presidenten maakten wereldgeschiedenis. De eerste van deze twee kennen de meeste lezers waarschijnlijk wel: Charles Taylor. Hij startte de eerste burgeroorlog in 1989 en was president van 1997 tot 2003, toen hij gedwongen werd tot aftreden. In 2012 werd hij tot 50 jaar gevangenisstraf veroordeeld door het Speciale Strafhof voor Sierra Leone wegens zijn misdaden in dat land en zijn smerige rol in de burgeroorlog in dit buurland van Liberia. Het begrip ‘bloeddiamanten’ is mede door Charles Taylor en zijn trawanten een bekend begrip geworden. Het was de eerste keer dat een voormalig Afrikaans staatshoofd door een internationaal tribunaal werd veroordeeld wegens ernstige misdaden.
De tweede Liberiaanse president die wereldgeschiedenis maakte is Ellen Johnson Sirleaf. Niet alleen is zij Afrika’s eerste democratisch gekozen vrouwelijke president. In 2011 was zij mede-winnares van de Nobel Vredesprijs.

Ik zou nog langer door kunnen gaan en overstappen op Liberia’s economie, maar zal dit hier niet doen. Het voegt ook niet veel toe aan het boek over Liberia dat ik onlangs heb geschreven. Vorig jaar verscheen de Englese uitgave van een eerdere Nederlandse versie, uitgegeven door het Afrika StudieCentrum in Leiden. De titel van het boek is veelzeggend, ‘Liberia: van vrijheidsideaal naar verloren paradijs’.
Het vrijheidsideaal van de zwarte Amerikaanse kolonisten die Liberia in de 19e eeuw creëerden, wordt gesymboliseerd door het nationale motto: ‘The Love of Liberty Brought Us Here’, de liefde voor de vrijheid bracht ons hier. Een motto dat sterk werd bekritiseerd door de oorspronkelijke bevolking, verdeeld over 16 stammen, die al in het gebied woonde vóór hun aankomst. De oorspronkelijke bevolking werd lang van het bestuur van het land uitgesloten. Pas in 1980 kwam er een Liberiaanse president die niet zijn oorsprong in de Verenigde Staten had. In 1980 greep sergeant Samuel Doe in een gewelddadige staatsgreep de macht en maakt een einde aan 133 jaar bestuur door een minderheid, de afstammelingen van de Amerikaanse kolonisten. Achteraf bezien werd dit het begin van een periode van dictatuur, mensenrechtenschendingen en economische achteruitgang. Bovendien vormde het mede de aanloop naar de twee burgeroorlogen. Het vrijheidsideaal van de voormalige slaven die Liberia creëerden spatte uiteen. Het paradijs op aarde waarvan zij droomden toen zij de Atlantische Oceaan overstaken bleek een illusie.

De twee ambtstermijnen van Ellen Johnson Sirleaf (2006 – heden) brachten vrede en een relatieve politieke stabiliteit, mede dankzij een VN-vredesmacht, UNMIL. Maar Liberia is een van de minst ontwikkelde landen van Afrika en de bevolking, thans ruim vier miljoen mensen, behoort tot de armste van het continent. Volgend jaar zullen er verkiezingen worden gehouden om te bepalen wie president Sirleaf zal opvolgen. Zijzelf zal niet meedoen want volgens de Liberiaanse grondwet is een derde ambtstermijn uitgesloten. Zij respecteert dat, in Afrika is dat soms een hele stap en uitzondering. Wie ook de verkiezingen zal winnen, hij of zij staat voor grote uitdagingen. De belangrijkste drie zijn: nationale eenwording, nationale verzoening, en economische ontwikkeling. Ik ben ervan overtuigd dat Liberia nog veel van zich zal laten horen de komende tijd.

One Reply to “Liberia: 169 jaar onafhankelijk

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *