Aart en Afrika

Het einde van de militaire missie in Mali

Aart van der Heide. Enkele dagen geleden kreeg ik een berichtje uit Timboektoe dat de Europese soldaten voor veiligheid zorgen zodat lokale bewoners kunnen slapen. Mijn berichtgever grapte dat het in de koloniale tijd juist omgekeerd was.

De Nederlandse militaire missie in Mali liep officieel op 1 mei ten einde. Eén Vandaag had op 22 april een uitgebreide reportage over de laatste weken in Gao. Een van hun reporters mocht twee weken lang op het kamp Castor doorbrengen. Wel 'embedded'. Eigenlijk zei iedereen dat de missie mislukt was. In diplomatieke termen zei de Nederlandse ambassadeur dat de missie wel had bijgedragen aan het feit dat het land en haar bewind niet ingestort waren. Gerbert van der Aa, een Nederlandse journalist die regelmatig in Mali komt, zei ronduit dat deze gehele missie mislukt was. Dat zei ook prof. De Bruin van de Leidse universiteit. Helaas kon zij dat niet wetenschappelijk duiden. Beide zeiden dat 'hoe groter de MINUSMA werd des te onstabieler de situatie in geheel Mali werd'. Reinout Sterk, een militair die 6 maanden in kamp Castor had gediend als jurist was nog duidelijker: onnodig veel geldverspilling alleen maar om een zetel in de Veiligheidsraad van de VN te bemachtigen. Had Koenders als minister niet gezegd: militairen doen wat de politiek hen opdraagt? Dieuwertje Kuipers, een politicologe die een proefschrift heeft geschreven over deze missie, denkt dat het resultaat van deze missie voor de Nederlandse militairen 'het verzamelen van inlichtingen' pas later kan blijken. Dit is een mening die geen enkele wetenschappelijke basis heeft. Zij promoveerde ook aan de VU en daar mag je nog geloven. Daar komt bij dat zij de situatie in Noord Mali slecht kan beoordelen. Ze heeft er nooit gewerkt en haar eventuele bezoeken aan Gao waren natuurlijk geheel gecontroleerd. De gehele uitzending van Een Vandaag werd duidelijk gemaakt dat de Nederlandse militaire missie vooral diende om Jihadisten en terroristen te bestrijden. Voor zover ik altijd begrepen heb was de MInusma bedoeld om de bestuurlijke stabiliteit terug te brengen. De Fransen jaagden op Jihadisten.
Slecht één beeld gaf me een goed gevoel. Ik zag de beelden van N’Tillit terug waar ik in 1988 met succes boerenkool plantte en een gehele familie daar iedere dag van de gedroogde boerenkool in de saus kon eten. In Nederland hoorde ik altijd dat boerenkool pas gegeten kon worden als de 'vorst erover heen' was geweest.
Enkele dagen later kreeg ik van een fractiemedewerker van een politieke partij uit de Tweede Kamer het bericht dat 'alle missies worden geëvalueerd. Het ministerie schrijft een verslag dat door de Kamer wordt besproken'. Dat betekent dus dat de slager zijn eigen vlees gaat keuren. De enigen die deze missie objectief kunnen beoordelen zijn de Malinezen zelf.
Is deze militaire missie dan mislukt? Het antwoord dat je op deze vraag krijgt hangt volledig af van de persoon of instantie aan wie je het vraagt en deze vraag beantwoordt. De militaire leiding zal zeggen dat er geen sprake is van mislukking. Diplomaten geven alleen maar een diplomatiek antwoord.
Studiecentrum Clingendael heeft in een goede studie over het conflict in de Sahel in 2015 een duidelijk achtergrond geschreven. Wat opvalt is dat ook in deze studie het belangrijkste beginpunt 2012 is. Iedereen die Mali goed kent en daar ook veel contacten met gewone Malinezen heeft weet dat deze crisis zijn wortels heeft in de koloniale tijd maar ook in onze omarming van ons liberale markteconomie denken.
Eigenlijk was deze missie vanaf het begin al zinloos. Het heeft de Nederlandse regering een gedeelde zetel in de Veiligheidsraad van de VN opgeleverd. Het is overal bekend dat de MINUSMA in z’n geheel mislukt is. Er zijn 4 Nederlandse militairen gedood door eigen tekortkoming. De situatie in de regio is alleen maar slechter geworden. Dus voor Den Haag en in het bijzonder voor Defensie is deze missie niet mislukt. De NRC schreef in een groot artikel dat ondanks de mislukking toch een aantal positieve resultaten te melden zijn. Ik heb het boek van Reinoud Sterk met grote verbazing gelezen. Hij heeft als jurist 6 maanden in het Nederlandse kamp Castor in Gao gezeten. Hij beschrijft de situatie in zijn boek 'De missie Mali' in detail o.a. wat er gebeurde in dat kamp. Deze missie heeft zeker een half miljard Euro gekost. Zoals Reinoud Sterk in zijn boek schreef heeft de PvdA zijn missie gehad en de VVD zijn JSF. Als Nederlander schaam ik me vooral als ik er met Malinezen over praat.
Deze weel had ik contact met een NRC-journaliste die in het kamp Castor in Gao zat. Defensie had haar reis georganiseerd. Zij vroeg mij of ik haar met Malinezen in contact kon brengen die hun verhaal vertellen. Zij presenteerde zich als een onafhankelijke journaliste. Ik heb haar duidelijk proberen te maken dat dit niet mogelijk was. Embedded naar Gao gaan en daarbij een Nederlandse blanke vrouwelijke journaliste zijnde, kan eenvoudigweg niet. Ik heb haar niet in contact gebracht met Malinezen die haar hun mening konden geven. Dit is het niveau van de berichtgeving in Nederland zelfs van kwaliteitskranten.
Wat mij opvalt is dat de plaatselijke bevolking nooit wordt geciteerd. Wel zie je in de uitzending van Een Vandaag hoe militairen even een uur met dorpelingen praten om inlichtingen te krijgen. Zij zijn dan zwaar bewapend. Ik weet uit eigen ervaring dat deze dorpsbewoners niets zullen zeggen want 'andere elementen' kunnen daarna wraak nemen. Oud-minister Koenders heeft zijn missie gehad. Zijn partij heeft daarna de verkiezingen zwaar verloren. Hij is volledig verdwenen en heeft zelfs nog niet een hoge positie bij de VN in New York gekregen. De gehele stabiliteitsmissie MINUSMA heeft alleen maar instabiliteit gebracht in Noord Mali. Wat deze missie wel heeft gebracht zijn 4 doden niet door de Jihadisten maar door slecht materiaal en onkunde. Was dat de zetel in de Veiligheidsraad waard? Zelf was ik enkele manden geleden in Gao. De stad was geheel gemilitariseerd. Ik zag de Nederlandse militairen op het vliegveld. Volgens Malinese begrippen waren het mijn broeders maar ze leken op verdwaalde maanmannetjes.
Het conflict is geëscaleerd. Het 'democratische' bewind werd al lange tijd geleden door een NIMD-medewerker beschreven als een 'façaden democratie'. Een Nederlandse journaliste zei mij eens: was die missie niet alleen bedoeld om die zetel in de Veiligheidsraad te krijgen? De nieuwe NIMD-vertegenwoordiger was voorheen de politiekmedewerker en woordvoerder op de Nederlandse ambassade in Bamako.
Je kunt dus niet objectief stellen dat de missie een mislukking is geworden want dat hangt geheel af van wie het zegt. Het was volgens mij al een doodgeboren kind. Mijn subjectieve mening is dat het grote geldverspilling is geweest. Deze missie heeft m.i. op geen enkele wijze bijgedragen aan de stabiliteit in Noord Mali. De politieke elite in Den Haag heeft een gedeelde zetel in de veiligheidsraad gekregen. In de NATO telt Nederland weer mee. Hennis heeft moeten aftreden. De families van de gestorven Nederlanders voelen zich erg verdrietig. Er werd hen gezegd dat hun jongens voor koning en vaderland zijn gestorven.
Mijn grote vraag is wel hoe een Nederlandse ambassadeur waarvan ik vermoed dat hij of van Groen Links of PvdA dit probeert goed te praten. Beide partijen hebben deze missie gesteund. Sterk schreef in zijn boek: Bijt nooit in de hand die je voedt!

Meer artikelen over

Reacties

3 Replies to “Het einde van de militaire missie in Mali

  1. Dank je Fred van der Kraaij. Jij en ik hebben allebei veel over Mali gepubliceerd. Alle militairen krijgen een lintje terwijl ze nooit de poorten van kamp Castor zijn uitgeweest. Helaas krijgen wij geen lintje.

    1. Een lintje is bijzaak. Het gaat om de hoofdzaak. En dat is: hoe moeten de Malinees – Nederlandse relaties eruit zien. Leggen wij Mali de beslissingen op omdat wij het geld hebben, of gebeurt dit in overleg, ook wel samenwerking genoemd. Dan pas is er echt sprake van ‘ontwikkelingssamenwerking’! De besluitvorming rond de Nederlandse deelname aan MINUSMA is een typisch staaltje van donor-gestuurd gedrag: WIJ bepalen wanneer we erheen gaan, met hoeveel militairen en helicopters, en WIJ bepalen wanneer we ons terugtrekken.

  2. Beste Aart,

    Hartelijk dank voor je bijdrage en visie op (het vertrek van) de Nederlandse militaire missie in Mali. Slechts weinig Nederlanders kennen dit West-Afrikaanes land zoals jij. Zeker niet de 6000 Nederlandse militairen die de afgelopen vijf jaar naar Mali werden gestuurd. Velen van hen kwamen de poort van Kamp Castor in Gao niet uit, zoals je weet. Toen wijlen Joost Karhof mij in 2013, aan de vooravond van de Mali-missie, hierover interviewde, eindigde het interview met de conclusie: ‘une mission impossible’, een onmogelijke missie. Dat is het gebleken. Niet de dodelijkste VN-missie aller tijden, zoals zo vaak ten onrechte wordt beweerd (dat is UNIFIL), maar toch, een van de dodelijkste en zeker de dodelijkste van de afgelopen 25 jaar. Er wordt veel onzin over de Nederlandse militaire Mali-missie, en over Mali, geuit. Een van de interessante delen van je artikel gaat erover dat de Mali-missie mislukt is. Is dat zo? Ja en nee. De missie heeft zeker niet geleid tot vrede of stabilisatie, maar zoals je weet was (en is) het mandaat van MINUSMA onvoldoende. MINUSMA mag niks. De VN-missie zit ook in een spagaat. Als het de kant van de regering van Ibrahim Keita kiest, is het niet neutraal. Als het de kant van de (Touareg) separatisten, de rebellen of de jihadisten kiest, evenmin. Dus wat houdt haar mandaat in? Ze mogen rapporteren als ze verdachte troepenbewegingen zien, mogelijk teroristen of separatisten, maar ze mogen niet ingrijpen. De Fransen daarentegen wel, met hun ‘Operatie Barkhane’, zij hebben een ‘license to kill’, wat MINUSMA niet heeft. Dus houdt MINUSMA zich bezig met ontwikkelingsgerelateerde activiteiten: waterputten slaan, een kliniekje hier en daar, verbeterde gevangenissen, kursussen. Een evaluatie zal uitwijzen dat MINUSMA wat betreft veilighied niet zoveel heeft bereikt, maar wel volgens haar mandaat heeft gehandeld, dus valt dan de missie uiteindelijk iets te verwijten?
    Misschien iets om over na te denken.
    Hartelijke groeten,
    Fred van der Kraaij
    PS Overigens ben ik het met je eens, wat voor de Nederlandse militaire deelname aan MINUSMA is uitgegeven was verspild geld en had beter aan iets anders in Mali of de Sahel kunnen worden besteed.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *