Aart en Afrika

Einde van een reis

20141229Aart van der Heide. Allereerst wil ik iedereen die deze twee landen wil bezoeken als toerist vragen te komen. Mali is dankzij de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) en het Ministerie van Gezondheid nu officieel vrij van Ebola. Verder kun je volgens mij veilig tot aan Mopti reizen ondanks de waarschuwing van het ministerie van Buitenlandse Zaken dat je je in oranje gebied begeeft (= niet reizen als je er niets te zoeken hebt).

De bewoners van deze gebieden smachten naar de toeristen want die zijn m.i. de beste economische samenwerking. Zij krijgen dan het broodnodige geld waar iedereen van leeft en de toeristen de rust, de ontspanning en de mooie vergezichten. Als je je aan bepaalde basisregels houdt dan is de kans dat je iets gebeurt minimaal. Deze mensen zorgen zeker ook voor je veiligheid.

Waarom deze reis?
Mijn reis heeft bijna 6 weken geduurd. Ik ben vanuit Bamako naar Segou vertrokken en van daaruit naar Mopti en via Bankass en Koro naar Ouagadougou gegaan. Daarna met bussen naar Bobodialasso en van daaruit terug naar Segou. De reis was vooral bedoeld om de lokale temperatuur te meten en te voelen en daarbij de couleur locale te beschrijven. Mali heeft een aantal roerige jaren achter de rug. Eergisteren werd bekend dat de eerste minister Moussa Mara is afgetreden. De nieuwe eerste minister is Modibo Keita, een Keita dus net als de president. Burkina Faso heeft de gehate president Blaise Compaoré verdreven. De interimregering gaat de verkiezingen voorbereiden. De machtige eerste minister van het interimbewind in Ouagadougou was de nummer twee van de presidentiële garde. De minister van justitie is de vrouw die ook onder Thomas Sankara minister was. De hoop is nog niet vervlogen in beide landen.

Algemene indrukken
Ook al hebben deze buurlanden veel gemeen zoals bevolking, armoede, geschiedenis en ontwikkeling, toch zijn ze heel verschillend. Burkina Faso voelt als een éénheid. Mali niet meer. Een jonge inwoner van Segou zei me deze week dat Mali echt in tweeën is verdeeld. Het zuiden wordt door IBK geregeerd en het noorden door allerlei vreemde troepen en een heel scala aan gewapende groepen. Iedere dag vallen er wel doden bij een aanslag. Het is ‘no go area’ geworden. De Toearegs vormen slechts 1,5% van de noordelijke bevolking maar hun wapens hebben macht. Deze wapens vertegenwoordigen helaas niet de vele Toearegvluchtelingen in de kampen buiten Mali.
Het zuiden is rustig en op z’n Malinees goed georganiseerd. De jonge Segouvien zei ook dat het heel lang zal gaan duren voordat het noorden weer rustig zal worden. Het was alsof ik mijn eigen woorden hoorde. Terwijl Ouagadougou heel rustig was, vooral ’s avonds, was Bobo Dioulasso levendig en druk zoals van ouds. Ik heb overal gevraagd waarom Burkina Faso zo anders is dan Mali en kreeg uiteindelijk na veel gesprekken een antwoord. De korte periode dat Thomas Sankara heeft geregeerd heeft een enorme stempel op de samenleving gedrukt. Daarbij kwam vooral de gezondheidszorg en het onderwijssector tot bloei. Deze sectoren zijn nog steeds goed te noemen. Een teken van beklijving dus. Onderwijs en gezondheidszorg in Mali zijn al jaren een zorgenkind ondanks de vele miljoenen die het land als hulp voor deze sectoren heeft gekregen. In Mali floreert het privé-onderwijs veel meer dan het staatsonderwijs. Het niveau is om te huilen. Grote klassen waar kinderen nog steeds alles uit het hoofd moeten leren. Creativiteit en innovatie zijn ver te zoeken en zal dit systeem zeker niet aanleren. De kleine handelaren en arbeidslieden in de vele winkels of werkplaatsen krijgen zelfs een betere scholing dan in de vele privé- en staatsscholen. Ook bestaat dit fenomeen in Burkina Faso maar daar zijn de vele privé-scholen vaak gesticht door kerkelijke organisaties of idealisten uit eigen land. In Burkina Faso wordt er overal gewerkt en minder gepraat dan in Mali. Ondanks de 27 jaren dat Blaise Compaoré dit land heeft geregeerd, is hij niet in staat de geest die Sankara in de weinige jaren van zijn bewind heeft kunnen zaaien uit te wissen. Blaise is door een woedende massa van meer dan een miljoen mensen verjaagd. In kranten las ik dat hij met een buit van ongeveer 3 miljard Euro gestolen geld is vertrokken. Iedereen wacht nu af in Burkina. Zal men in staat zijn dat gestolen geld terug te vorderen? Over enkele jaren zulllen we dat weten. In oktober 2015 zullen er nieuwe verkiezingen worden gehouden. De verwachtingen zijn helaas niet hoog gespannen. Veel zal ook afhangen van de grote buitenlandse donoren die het bewind van Blaise vele jaren of hebben gesteund of hebben getolereerd. Ja, donoren moeten ook nog veel leren. In Burkina weet men precies wie boter op z’n hoofd heeft. Vaak hoor je de grote donoren van de Europese Unie noemen waarvan altijd Frankrijk weer het boegbeeld is. De Burkinezen weten net als de Malinezen dat zowel Hollande als Obama gemarginaliseerd zijn en dat daarom hun invloed tanende is. Vandaag hoorde ik een Mali-kenner uit Canada zeggen ‘de toeristen zijn weg maar de vele donoren zijn in grote getale weer terug’.

Onderweg
Mijn reis is prima verlopen. Overal werd ik correct behandeld. Niemand heeft mij enig ongemak aangedaan. Wel heb ik de vele verhalen over de teleurstelling en de ontmoediging aangehoord. De armoede heb ik overal gezien. Maar ook de eigen veerkracht van mensen en hun gemeenschap om te overleven. Heel ontroerend om te zien en te horen hoe ze dat doen. Chapeau zegt men dan in het Frans, wetende dat ze geen andere keus hebben.

Noord Mali blijft een grote zorg
Het is nu twee jaar geleden dat de Jihadisten het noorden van Mali veroverden. Het is meer dan twee jaar geleden dat meer dan 300 Malinese soldaten in het noorden van Mali in koelen bloede werden vermoord. Ook hoe de onvrede onder de bevolking over het bewind van ATT uiteindelijk tot zijn vertrek heeft geleid door een soort staatsgreep van ontevreden militairen die hun leider in kapitein Sanogo vonden. Zelf maakte ik twee jaar geleden mee hoe de Franse militairen in Bamako aankwamen om het noorden te schonen van Jihadisten. Hun kordate optreden leidde tot snelle resultaten. De komst van de VN-vredesmacht MINUSMA bracht een zeker evenwicht maar het noorden was voor velen voorgoed van het zuiden gescheiden. Een Nederlandse veiligheidsdeskundige bij MINUSMA schreef mij: ‘Enfin, ik vind de VN-aanwezigheid, hoe onvolkomen en bekritiseerd ook, toch niet zo gek, als stabiliserende factor. Maar je moet er dus zeker geen wereldwonderen van verwachten!’. Ik moet hem de eer geven dit te moeten accepteren ondanks de vele twijfels die ik altijd had en zeker nog heb. Wel zeg ik erbij ‘maar wat is het prijskaartje dat er aanhangt?’ Verder heb ik al vaker geschreven dat we eerst moeten nagaan hoe het zover heeft kunnen komen.
De MNLA valt overal waar zij kunnen het Malinese leger aan. De Jihadisten komen in steeds grotere mate terug. De chaos in Libie schijnt met de dag groter te worden. Deze chaos doet ook steeds meer wapens en Jihadisten het noorden van Mali binnenkomen. Hier werd ik gisteren nog door iemand op gewezen. Het lijkt erop dat de Franse troepen weinig doen of kunnen doen. Wat in het noorden echt gebeurt weet niemand buiten de MINUSMA en Barkahn om. Zo werd enkele dagen geleden het Malinese leger in de grensplaats Nampala aangevallen. Franse vliegtuigen hebben deze ‘aanvallers’ verjaagd en niet op hen geschoten. In zuid Mali werd dat door de bevolking direct geïnterpreteerd als een aanval door de MNLA die door velen gezien worden als de ‘protégés’ (= beschermelingen) van de Fransen. Ook werd het Malinese leger in Bamba bij Gao aangevallen. Veel doden. Regelmatig worden ook MINUSMA basissen in noord Mali aangevallen. De bevolking vraagt zich in zuid Mali steeds vaker af wat de MINUSMA eigenlijk doet. Over het Nederlandse contingent in Gao horen wij eigenlijk helemaal niets. Ook zie je ze nergens. Zelf kan ik niet naar Gao want het is te onveilig. Het is logisch dat de bevolking in zuid Mali zijn twijfels heeft. MINUSMA doet regelmatig aan opiniepeilingen. Nog steeds blijkt de sympathie voor MINUSMA groter te zijn dan de tegenstanders. Zelf twijfel ik aan het instrument van opiniepeilingen in Mali want een volk dat nooit naar zijn mening is gevraagd zal dat ook niet oprecht doen via een opiniepeiling. Voer voor antropologen om de betrouwbaarheid van deze kwantitatieve (statistische) methoden te onderzoeken.

Justitie
De Nederlandse ambassade heeft een groot onderzoek betaald om onder de Malinese bevolking te peilen hoe ze over het officiele justitie apparaat denken. Hierbij werden in ongeveer vijf Régions – in totaal zijn er 8 Regions en Bamako – ongeveer 4.000 willekeurige Malinezen geinterviewd. De steekproef was a-select. De uitkomsten waren nogal positief en gepresenteerd in de vorm dat de Malinezen zo en zo over hun justitieapparaat denken. De meeste geïnterviewde Malinezen schijnen wel tevreden te zijn met het formele justitie apparaat. De minister van justitie was heel blij met de uitkomsten. Zo ook de Nederlandse ambassadeur. Ik moet toch hierbij een kanttekening maken. Het betreft hier slechts 0,1% van de volwassen bevolking. De meeste Toearegs zijn gevlucht. Hun stem zal nooit bekend worden. Daarbij weet ik ook uit eigen ervaring dat mensen officieel vaak andere antwoorden geven dan wat ze werkelijk denken. Ook komt daarbij dat veel plattelanders nog nooit in aanraking zijn gekomen met een formeel justitieapparaat laat staan daarvan gehoord hebben. Toch werd hun mening gevraagd over iets wat ze nauwelijks uit eigen ervaring kennen. De meeste geschillen worden op een traditionele wijze geregeld. Het mooie rapport meldt dit echter niet. Het rapport spreekt alleen maar over ‘la justice’ en bedoelt daarmee wat wij in Nederland kennen en zien. Wat mensen werkelijk denken zullen we onmogelijk te weten komen door middel van een enquete waarbij laptops en mobiele telefoons gebruikt worden. De minister van justitie is blij omdat hij het buitenland kan laten zien dat het rechtssysteem niet slecht is. Het enige positieve hiervan is een academisch promotie-onderzoek om dit op kleinere schaal eens heel goed uit te zoeken.

Charlie ook in Mali
In Nederland waren we de laatste week druk met Charlie Hebdo en de moorden. Afschuwelijk natuurlijk. Een Nederlandse noemde op Facebook de Coulibaly zelfs een vriend van mij omdat ik deze grote ontsteltenis enigszins relativeerde. Zaterdag is de Malinese president naar Frankrijk vertrokken om naast Hollande in een grote demonstratie mee te lopen. Hier in Mali worden deze moorden door iedereen afgekeurd. Toch hoor ik ook wel de vraag waarom wij ons niet druk maken over de moorden in Palestina. Ook hoorde ik toch weer de vraag waarom er in 2011 weinig gezegd werd in de westerse pers toen er in noord Mali 300 Malinese soldaten vermoord werden door allerlei opstandige groepen. Ook hoor ik weer over de krokodillentranen van IBK toen de twee Franse journalisten in 2013 in Kidal werden vermoord. Hij huilt nooit als er weer eigen soldaten vermoord worden. Gelukkig vroeg ook iemand op Facebook wanneer we de cartoons over de Israëliërs kunnen verwachten die Palestijnen doden. In de stoet liep IBK gearmd met Hollande naast Angela Merkel en arm in arm met Netanhaju van Israël. Hij had een grote zwarte chapeau (= hoed) op en een blauw pak aan met rode stropdas om. Aan het einde omarmde zijn vriend Hollande hem. Toen ik dat zag kwam het woord provocatie ook in me op. Als je de gemoederen in Mali wilt sussen en niet wilt opjutten, moet je dat zeker niet doen. Een goede vriend belde mij en zijn commentaar was dat hij – dus IBK – de wereld wil laten zien dat hij president is. Mijn gastheer zei tijdens de zondagsmaaltijd: de slechtste president die we ooit gehad hebben. Helaas hadden we geen andere keus, hoorde ik iemand anders zeggen. Veel mensen voelen zich verraden. Wel is hij weer een donordarling geworden! Hij geniet duidelijk van de grandeur van zijn ambt en weet ook dat je acrobatie moet bedrijven om dit land te besturen. Zijn keuze en houding zijn duidelijk maar ook wel begrijpelijk voor mij.

Eind conclusie
Burkina Faso zal een nieuwe president gaan kiezen. In beide landen zullen de grote massa’s niks winnen. Ik ga terug naar Nederland waar ik een bruine volkorenboterham met komijnekaas kan eten. Een boterham met tevredenheid dus. Verder hebben we in maart de Statenverkiezingen. Wie gaat winnen en verliezen wordt nu al duidelijk. Wij hebben er drie eeuwen over gedaan om een vorm van democratie te ontwikkelen. Wel hebben we als één van de eerste republieken in Europa nog een vorstenhuis waar geldt wie als eerste uit de baarmoeder komt koning of koningin mag worden. Ook ik verwijt Afrikaanse presidenten hun grote rijkdom. Ik moet niet vergeten dat ons koningshuis één van de rijkste families van Europa is. Wat dat betreft zijn de Malinezen en de Burkina B’s al verder want zij mogen hun eigen staatshoofd kiezen en die mag slechts een bepaalde tijd blijven. Wil die langer blijven dan wordt hij weggejaagd door een massa mensen.

Reacties

2 Replies to “Einde van een reis

  1. Hallo Aart,

    Ik ben het met dit hele verhaal helemaal eens en ik samen met mijn twee broers 5 februari voor de zoveelste keer weer naar Mali, B.F. Togo en Benin.
    Mijn laatste keer was in oktober 2012 en was de stemming in Mopti absoluut niet meer leuk. Hotel Yapasdeprobleme
    bijvoorbeeld bijna zonder personeel en gasten hadden zij daar toen in geen maanden gehad.
    Burkina Faso vind ik een beetje saai maar ook daar hele fijne mensen.
    Wij gaan echt genieten en hebben ons echt nog nooit veel van het reisadvies van BZ aangetrokken.
    gr
    Frank
    p.s.
    Ook altijd even fijn om bij Willem Snapper langs te gaan .

    1. Dag Frank
      Al hoewel we elkaar niet kennen toch dank dat je moeite neemt mij te antwoorden. Ik heb met Willem gegeten in restaurant Mankante. Als je rustig en goedkoop wilt overnachten ga dan in Sevare naar B&B Mankante. Prima kamers, schoon en goed ontbijt. Ik heb van Mopti genoten maar veel stille armoede. Bel me even om te praten. Mijn nummer is 0525684899
      groet
      aart

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *