Kronieken uit Congo

Boottocht op de Congo: de draaikolk

Mart Hovens. We hebben nu 2 dagen en nachten door kunnen varen. Toen het vanochtend licht werd, ging ik buiten bij de opkomende zon wat lezen. Flarden waterdamp kringelden omhoog vanuit de heuvels in de verte. Zilverreigers vlogen laag over het water. Ze nestelden zich op een van de vele waterhyacinteilandjes om van daaruit te vissen. Menselijke vissers brachten een soort meerval aan boord. Naast mijn bankje lagen die nog even te kronkelen in een bak voordat een vrouw ze op kwam halen om ze te verwerken.

Aan de kant lagen vastgelopen duwbakken vol met mensen. Misschien zijn ze achtergelaten en wachten ze op hun duwboot. Het blijkt dat de stroming in dit ‘kanaal’ (breder dan de Waal trouwens) zo sterk is, tot 8 km/u, dat de duwboten de bakken één voor één verder moeten duwen. Dat kost natuurlijk veel tijd. Als de rivier laag staat, moeten de opvarenden van een duwbak soms maanden wachten tot ze van een zandbank afgehaald kunnen worden. Hoe komen ze aan eten? En de sanitaire voorzieningen op onze boot kennend: hoe voorkomen ze ziekten? Volgens Roland zijn wij er vannacht nét in geslaagd om aanleggen te voorkomen. Wel heeft ons ruim water gemaakt. Het werd er vanochtend met een motorpompje uitgehaald.
Op beide oevers ligt heel af en toe een nederzetting. Ik weet vanuit het vliegtuig dat die alleen toegang tot de rivier hebben. Er zijn geen verbindende wegen richting binnenland. De langsvarende boten zijn hun enige bron van in- en verkoop. De verkoop is meestal makala (houtskool) en gedroogde vis. Onze boot houdt dan ook vaart in bij zo’n dorpje om de prauwen de tijd te geven om aan te meren. Iemand kwam een plastic fles met traditioneel medicijn verkopen. Het hielp tegen menstruatiepijn, koorts, hoofd-, rug- en buikpijn en was potentieverhogend. En dat allemaal in één bruine drab. Ik heb niet naar de prijs gevraagd.
Er begon een koude wind door de hut te blazen. Lekker bij het hometrainen in een bloedhete hut. De wind werd kouder en nam toe. De hometrainer begon te wiebelen. Ik keek naar buiten en… we gingen achteruit. Ik ging harder trappen maar dat hielp natuurlijk niet. De wind die normaal in de rug staat, was gekeerd. Flinke schuimkoppen verschenen op de normaal zo gladde rivier. We konden niet tegen de stroom en wind op. De kapitein besloot het konvooi vast te leggen in het gras en zand van de oever.
Na twee uur was de wind gaan liggen en vertrokken we weer. Het kanaal is hier erg diep (ik hoorde 150 m) en de stroming sterk. Bij het aanleggen op het vasteland waren de kratten op de voorste duwbak gaan schuiven en vallen. De bemanning was druk in de weer de stapels te herstellen. De oevers zijn nu rotsachtig en soms verschijnen er zelfs eilandjes in het kanaal. Aan de kant gele kruisen, het teken dat er een duwbak of baleinière gezonken is. Als we dicht bij de oever zijn, kijk ik met de verrekijker en film ik tussen de opgehangen was door. Om niet teveel de privacy te schenden maar vooral om straks in Mbandaka geen autoriteiten op mijn dak te krijgen.
Er zijn in totaal zo’n 20 mannen en 10 vrouwen aan boord. Enkele ken ik inmiddels van naam en functie. Mijn buurman Maflo, de mecanicien, heeft een heel jonge vrouw bij zich. “Niet mijn vrouw, nee, een familielid”. Ze komt nauwelijks buiten en staat de hele dag uit het raampje te kijken. Andere mannen hebben ook hun/een vrouw bij zich. De vrouwen doen het huishouden: langdurig koken, en kleren en de vaat wassen. Onderling worden de haren gevlochten en veel getut. Sommige mama’s hebben marktartikelen uit Kinshasa op een doek uitgespreid: zeep, waspoeder, tandpasta, lucifers, koekjes en friperie (tweedehands kleding). De langsvarende riverains (oeverbewoners) doen op deze mobiele markt hun inkopen. In de dorpjes zelf heb ik nog geen enkele markt gezien. Tot mijn verrassing zijn er ook ‘vrije vrouwen’ aan boord. Zij horen niet vast bij iemand maar verbinden zich kort aan mannen die daar behoefte aan hebben. Een ervan, Sarah, heeft mij al een paar keer schalks aangekeken. Ze is duidelijk geïnteresseerd in mij … of zou het mijn geld zijn?
Roland kwam waarschuwen dat we Ngobila naderden. Daarom voeren we ook zo ver van de Kinshasa-Congolese kust. Even verderop mondt een grote rivier, de Kasai, in de Congo uit. Daar verdubbelt de hoeveelheid water in het kanaal bijna. De rivier maakt een scherpe bocht naar links en meteen daarna naar rechts. Een gigantische draaikolk, Ngobila, is het gevolg, met meer dan 1 kilometer doorsnede en meer dan 200 m diepte. De legende gaat dat de schepen hier naar beneden gezogen worden om door een reuzenschildpad vermorzeld te worden. Onze kapitein pakte de buitenbocht van de kolk en meerderde aldus vaart. Ik zag het water op de rechteroever klotsen zoals een branding op het strand.
Rond 18 uur steekt de zon nog net zijn rode kopje achter de silhouetten van twee grote bomen uit. Het oerwoud komt er langzamerhand aan. De schemering is kort op de evenaar. Het was heet in mijn hut, ondanks de ventilator. Ik ging buiten op het dek zitten. De maan kroop vanaf de heuvels omhoog. Eerst rood, toen oranje en tot slot lichtgeel. Op de rivier de lampjes van de vissers. Sommige bodemvissen en kreeftjes worden door het licht naar het wateroppervlak aangetrokken. De schijnwerper van onze boot bestreek de oevers. Het was net een saaie natuurfilm die voorbij trok. Even verderop zat filmer Dareck te praten met het ‘familielid’ van Maflo … inderdaad niet zijn liefje maar zijn dochter. Ze heeft een baan in Lisala, verder stroomopwaarts, gevonden. In de stuurhut werd gekletst en muziek gedraaid, om wakker te blijven. Deze mannen zijn dag en nacht in de weer. Tussendoor doen ze kleine tukjes.
Ik liep naar Roland om samen een lauw pilsje te pakken. De terugtocht naar mijn hut is altijd link: pilsje op, met slippers over het smalle randje tussen de kratten en de snelstromende rivier, door olie- en zeepsopplasjes, zonder reling, en tweemaal van de ene op de andere duwbak klimmen. Gelukkig denk ik er altijd aan een zaklamp bij me te hebben. En vanavond lichtte de volle maan ook nog eens bij.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *